X
تبلیغات
کشاورزی

خدمات مهندسی کشاورزی رویش

دستورالعمل کشت گوجه فرنگی در گلخانه

 

 

 

گوجه از خانواده Solana cease و با نام علمی Lycopersi com

-          تراکم بوته در واحد سطح بسته به فصل کشت : کشت پائیزه و زمستانه : 5/1 بوته در متر مربع و در کشت بهار ، تابستانه 2 تا 3/2 بوته در متر مربع

-          متوسط زمان جوانه زنی در درجه حرارت مناسب معادل 6 روز است .

-          زمان لازم کاشت بذر در خاک تا مرحله برداشت معادل 90 روز تا 110 روز است.

-          میزان بازدهی در متر مربع بین 30 تا 40 کیلوگرم در شرایط مطلوب و استاندارد

-          مدت زمان شروع گلدهی بین 25 تا 35 ریز بعد از کاشت در خاک است .

-          درجه حرارت مناسب برای رشد و تلقیح بین 18 تا 25 درجه سانتی گراد و حداقل دمایی تلقیح 13 درجه سانتی گراد می باشد و کمتر از این درجه حرارت تلقیح صورت       نمی پذیرد و درجه حرارت بالای 35 درجه نیز عمل تلقیح و رنگ پذیری را مشکل    می نماید . 

-          رطوبت ابتیمم : بین (75-65)% و حداکثر (85-80)% و حداقل (45-40)% می باشد.

-          نور : متوسط شدت نور لازم برای گوجه فرنگی 000/20 لوکس و یا 2000 -2500  ژول می باشد .

 

  • كيفيت آب :

 

الف : آب آبياري :

  گوجه­فرنگي براي رشد و نمو سريع خود و نيز براي توليد زياد نياز فراواني به آب دارد . كنترل دقيق مقدار و زمان آبياري در برقراري تعادل بين رشد رويشي و زايشي گياه و در نتيجه ميزان باروري و كيفيت محصول گوجه­فرنگي مؤثر خواهد بود . كم و زياد شدن دفعات آبياري ونامرتب بودن آن مخصوصاً در اواخر دوره رشد گياه و موقع رسيدن ميوه دچار پاره­اي از بيماريهاي فيزيولوژي مي­شود . در روزهاي گرم آفتابي اگر آب كافي در اختيار گوجه­فرنگي قرار بگيرد پژمرده شده و اغلب برگهاي فوقاني آنها لكه هايي ظاهر مي­شود و بعلاوه ريزش گل پيدا مي­شود و ادامه اين وضعيت پوسيدگي ريشه را بدنبال خواهد داشت . آبياري بايد صورت مرتب باشد تا خاك مرطوب بماند ، در صورتيكه خاك خشك شده و آبياري شود باعث ترك­خوردگي پوست ميوه مي­گردد .ميزان آب در گوجه­فرنگي به مقدار زياد بستگي به وضعيت آب و هواي خارج از گلخانه دارد . روزهاي گرم و آفتابي ، گياه نياز به آب بيشتري در مقايسه با روزهاي ابري دارد . مطابق برخي آزمايشات ، هر بوته گوجه­فرنگي در گلخانه در طول دوره رشد 5/6 ليتر آب مصرف مي­كند . بنابراين هر متر مربع سطح زير كشت حدود 340-300 ليتر آب لازم دارد و با فرض اينكه خاك گلخانه به رطوبت نسبي در حد اپتيمم باشد ، پس از به گل رفتن تا آخر دوره مطابق جدول زير است:

 

مقدار آب لازم براي هر بوته در شبانه روز

شرايط آب و هوايي

Cc 250 تا  Cc 500

روزهـــــــاي ابـــــــــري

Cc 700   تا  Cc 1000

روزهاي آفتابي متناوب(آفتاب و سايه)

Cc 1200 تا  Cc 1500

روزهــــــــاي آفتابي با ابر پراكنده

Cc2000  تا  Cc 2500

روزهـــــــــاي گرم و آسمان صاف

 

توجه داشته باشيد كه آبياري زياد براي نشاء ها ونباتات جوان موجب كوتاه ماندن آنها خواهد شد ضمناً آبياري بايد در طول روز انجام گيرد ، زيرا آبياري در اواخر روز موجب  افزايش رطوبت و بروز قطرات آب در شب ، روي برگ ها و ميوه خواهد شد .

 

  • كيفيت آب :

بايد به سه عامل Ec و SAR و ميزان بر توجه نمود .كيفيت آب بايد شيرين باشد و (5/1-1) Ec ميلي موس بر سانتيمتر مناسب است ولي در Ec بالاتر تا 5/2 ميلي موس بر سانتيمتر هم فعاليت دارد ولي Ec از 5/2 ميلي­موس بر سانتيمتر براي گوجه فرنگي مناسب نيست و از ميزان محصول مي­كاهد . گوجه فرنگي از گياهان نيمه حساس به بر مي­­باشد ، در آب آبياري گلخانه اي 33/1 – 67% الي 2 ppm تجاوز نكند .ميزان SAR حداكثر از 18 ppm تجاوز نكند .

 

  • محيط كشت ( خاك ):

يكي ديگر از عوامل مهم در پرورش گوجه­­فرنگي گلخانه­اي محيط كشت مي­باشد .محيط كشتي كه براي اين منظور تهيه مي­شود علاوه بر نگهداري گياه بايد داراي خصوصيات زير باشد .

-         آب و مواد غذايي كافي در خود ذخيره نمايد .

-         عاري از آلودگي ها بوده و بتوان بدون اثر سوئي روي محيط كشت آنرا، ضد عفوني نمود .

-         PH خاك براي گوجه­فرنگي گلخانه 7-5/6 باشد .

-         مقدار Ec خاك نيز از 3 ميلي موس بر سانتيمتر تجاوزنكند ، بديهي است افزايش Ec از حد معين باعث كاهش درصد محصول خواهد شد .

-          

مقدار افزايش Ec

4

6

8

درصد كاهش

10%

25%

50%

 

-         چنانچه گوجه­فرنگي در خاك گلخانه كشت شود ، خاكي كه براي اين منظور استفاده مي­شود بايد پوك ، قوي و بافت آن شني و يا شني لومي و زهكشي در آن بخوبي انجام گيرد . بطوريكه عمق ريشه در خاك نفوذپذير مي­تواند تا 80 سانتيمتر گسترش يابد ، بنابراين خاكهاي رسي ، وجود لايه­هاي غيرقابل نفوذ Hard pan  و فشردگي خاك را نمي­پسندد و در صورت امكان رشد ريشه به اعماق بيشتر ، گياه را در مقابل   استرس­ها مقاوم خواهد ساخت .

 

در شكل زير در سمت چپ يك نهال گوجه­فرنگي را كه در شرايط زماني كه داراي يك ريشه اصلي قوي و مقداري ريشه ها فرعي مي­­باشند و اين در شرايطي است كه رطوبت خاك جهت تهيه اكسيژن لازم از خاك بـراي رشـد و نمو خود مي­باشد ( در سمت راست در جايي كه آبياري اوليه ضعيف و طبقات خاك فشرده بــوده­اند و مــقدار اكسيژن نيز براي رشــد و نمو كم است ) برخورد كند . گـياه معمولاً ريشه هاي موئي و افشان در سطح زمين پيدا مي­كند . اين ريشه هاي كم عمق در طول سال باقي مانده و گياه را در مقابل فشار آب و ساير عوامل آسيب­پذير مي­كند .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


بنابراين در خاكهاي سنگين قبل از ساخت اسكلت گلخانه مصرف كودهاي سبز و يا حيواني كه با شن نخودي مخلوط شده باشند ، توصيه مي­شود .

 

    ●   آماده سازي خاك :

  كود حیوانی پوسیده و کود شیمیایی را مناسب با نتايج آزمون خاك و مقادير عناصر غذايي موجود با انجام عمليات شخم عميق زير خاك شود و پس از انجام عمل ضد عفونی کودهای کوکوپیت ، کمپوست و یا پیت ماس در چال گشت ریخته شود.

 

   ●    برنامه كوددهي :

     بطوركلي  نسبت به N.P.K در دوره هاي رشد گوجه فرنگي به صورت ذيل است .

N.P.K در اوايل دوره رشد 1-2-1

N.P.K در اواسط دوره 3-1-3

N.P.K از شروع باردهي تا اواخر دوره 6-1-3

و براي بدست آوردن نتيجه نسبتاً مطلوب از يك گلخانه گوجه­­فرنگي به مساحت 1000 مترمربع در يك دوره كشت هشت  تا یازده ماهه با عملكرد 300-450 تن مقدار عناصر غذايي به صورت خالص بايد در دسترس قرار گيرد .   

            

                                                                       

عناصر مغذي

 

عناصر زير مغذي

رديف

عناصر غذايي

مقدار برحسب kg

 

رديف

عناصرغذايي

مقدار برحسب kg

1

ازت

Kg12

 

7

آهن

Kg3/1

2

فسفر

Kg10

 

8

روي

Kg16/0

3

پتاس

Kg16

 

9

مس

Kg07/0

4

كلسيم

Kg7/0

 

10

منگنز

Kg11/0

5

منيزيم

Kg3/1

 

11

بر

Kg12/0

6

گوگرد

Kg4/8

 

12

موليبدن

Kg08/0

 

  • زمان كاشت :

براي كاشت بذر گوجه فرنگي مي­توان از برنامه زير استفاده نمود :

1-     چنانچه بذركاري فقط يكبار انجام گرفته و گياه در طول سال گلخانه را اشغال نمايد ، بذر را در اواسط تيرماه تا اواسط مردادماه كشت نموده ونشاء را بعد از 10 الي 30روز     ( بسته به شرايط گرمائي محيط كشت ) به گلخانه منتقل نمود .در اين صورت 85 تا 100 روز بعد ، برداشت محصول شروع مي­شود و تا اوايل تير سال ديگر ادامه پيدا مي­كند.

2-     در صورتيكه در سال دوبار بذر كاري شود برنامه كشت و برداشت گوجه فرنگي به ترتيب زير مي­باشد.

-         كـشت بـذر در اواسط تيرماه انجام گرفته و بعد از يكماه نشاء گلخانه منتقل مي­شود كه در طول پاييز مـي­توان محصول را برداشت نموده و در دي­ماه به توليد آن خاتمه داد.

-         كشت بذر آذرماه انجام گرفته و بعد از يكماه نشاءها به گلخانه منتقل مي­گردد     ( زماني كه برداشت محصول ، پاييزه خاتمه يافته است وگلخانه آماده پذيرش نشاء مي­باشد . كه در اين صورت برداشت محصول از اول بهار شروع و تا اواخر خرداد ادامه پيدا مي­كند )

-          

 

جدول ذيل زمانهاي متفاوت براي كشت بذر و نـشاء بـوته هاي گـوجه­فرنگي در شرايط گلخانه را نشان مي­دهد :

 

كشت بذر

نشاء

برداشت اولين محصول

اوايــــل آذر

اواخر بهمن

اواخر فروردين تا اوايل ارديبهشت

اوايــــل آذر

اواسط بهمن

ارديــبهشت مـاه

اواخر بهمن تا اوايل اسفند

اوائل ارديبهشت

اوائـل تا اواخر تير

اواسـط اسفند

اوائل ارديبهشت ماه

اوائـل تا اواسط تير

اواسـط اسفند

اواسط تا اواخر ارديبهشت ماه

تــير تا اوايل مرداد

 

  • توصیه های کاشت و داشت
  • در چال  و یا گلدان کشت از کوکوپیت استفاده نمائید .
  • بعد از کاشت در زمین اصلی از ماکروتراسورب برای ریشه زائی استفاده نمائید .
  • در تمام طول داشت از آمینوکلات های ( کلسیم – بر- منگنز-منیزیم-عناصر میکرو – پتاسیم و تراسورب) استفاده نمائید .
  • برای جلوگیری از سرسوختگی ازامینوکلات کلسیم استفاده نمایید .
  • برای خوشرنگ شدن و درشت شدن میوه هر هفته تا ده روز از آمینوکلات پتاسیم استفاده نمائید.
  • برای جلوگیری از استرس و نیز زمان سم پاشی از آمینوکلات  تراسورب برگی استفاده نمایید .
  • از آهن فروسترین در سیستم آبیاری بر حسب نیاز استفاده گردد .

 

 

 

هرس :

در ارتباط با هرس گوجه بصورت اجمالی می توان گفت تا ارتفاع 30 الی 40 سانتی متر حذف کلیه پاجوشها و پس از آن تا ارتفاع نهایی پاجوشها حذف شود بعلاوه اینکه از ارتفاع 30 سانتی متر به بعد حدف برگهای پایین به مرور و متناسب با رشد گیاه و همپنین در صورت رشد زیاده از حد برگها یک هرس سبک برگ در قسمتهای بالایی نیز توصیه می گردد .

باید توجه داشت که در مراحل اولیه رشد بوته ها می توان از پاجوشها برای جایگزینی مناطق تنگ و جاهای که بذرها سبز نگردیده اند و یا نشاها نگرفته اند استفاده نمود .تلقیح در طول دوره کشت حتما با ضربه زدن به سیمها به تلقیح بیشتر گلها کمک نماییم حد فاصل ساعت 30/10 الی 30/1 و در موقع گرمی هوا با ساعت 3 بعد از 4-3 بار در هفته صورت گیرد دیگر استفاده از هورمون تلقیح کننده درشت زمستانه

 

 

 

 

آفات و بیماریهای گوجه فرنگی :

بیماریهای مهم گوجه عبارتند از :

آلترناریا ، آنتراکنوز، سفبدکها و بیماریهای ویروسی که هر کدام از این موارد نیاز به بررسی کارشناسانه و توصیه مناسب در زمان مناسب خود را دارد .

 

بیماری های فیزیولوژیک :

پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی –آفتاب سوختگی شدن ترکهای رشد –Puffiness-Catfacing Blotchy Ripening - پیچیدگی برگ-عوارض ناشی از علف کش ها

 

 استرس ها :

درجه حرارت بالا – درجه حرارت پائین- رطوبت هوا – خشکی هوا

 

 

آفات مهم گوجه عبارتند از :

مینوز ، کنه، تریپس ، مگس سفید ، کرمهای برگخوار، شته و برای مبارزه با این آفات نیز نیاز به بررسی کارشناسانه و توصیه مناسب دارد .

باید توجه داشته باشیم که در مراحل مبارزه با آفات و بیماریهای گلخانه تا حد ممکن از روشهای مکانیکی ،زراعی و چنانچه امکان آن هست بیولوژیکی استفاده شود و در صورت عدم نتیجه گیری از روشهای شیمیائی آن هم با سمومی که دوره کارنس پائین دارند و در ضمن تاثیر چند جانبه دارند استفاده شود .

 

 

+ تاريخ 89/06/14ساعت 23:15 نويسنده شیوا رضایی |

نقش تغذیه بهینه بر كنترل آتشك (Fire blight) گلابی

l مقدمه: از اهداف توسعه كشاورزی پایدار می‌توان افزایش و پایداری تولید، بهبود كیفیت، غنی‌سازی محصولات كشاورزی و ارتقاء سطح سلامت جامعه و حفظ محیط زیست را نام برد. بنابراین رعایت تغذیه بهینه گیاهی برای نیل به اهداف فوق ضروری می‌باشد. در چند سال اخیر تولید محصولات باغی مانند سیب، گلابی، بـِه و … دستخوش نوساناتی شده است كه از دلایل اساسی آن، عدم رعایت اصول مصرف بهینه كودی و جایگذاری غیرعلمی كودها بوده و بدنبال آن ضعف عمومی و بروز بیماری‌های گیاهی از قبیل آتشك را به ارمغان آورده است.

بیماری‌ آتشك‌(Fire blight) از بیماریهای‌ خطرناك‌ درختان‌ میوه‌ دانه‌دار مخصوصاً گلابی‌ محسوب‌ می‌شود كه خسارات این بیماری قابل قیاس با هیچ یك از بیماری‌های درختان میوه دانه‌دار نیست. عامل آن باكتری Erwinia amylovora می‌باشد. فعالیت این باكتری در شرایط مرطوب، آبیاری غرقابی و استمرار تغذیه نامتعادل بویژه مصرف فراوان ازت، تشدید می‌یابد (غالبی و همكاران، 1379؛ داودی و همكاران، 1380). در بسیاری از مناطق ایران، باغ‌های درختان گلابی، بِه و سیب به این بیماری آلوده شده‌اند كه در برخی از سال‌ها توسعه و شدت آلودگی به حدی است كه درختان میوه به خصوص گلابی را از بین برده
است (شكل 1).

درمان بیماری‌های باكتریایی منجمله آتشك كه عموماً برای كنترل آنها سم مؤثری وجود ندارد، بسیار دشوار می‌باشد. برای این منظور روش‌های مدیریت تلفیقی (Integrated Crop Management) پیشنهاد شده است. عموماً این مدیریت شامل تلفیق بهداشت كامل باغ‌ها، جایگزینی ارقام مقاوم به این بیماری بجای ارقام حساس، عملیات هرس زمستانه با رعایت اصول بهداشتی، جلوگیری از استقرار كندوهای زنبور عسل در مجاورت باغ‌های آلوده و بالاخره مدیریت صحیح تغذیه گیاهی و آبیاری می‌باشد. گزارش‌های‌ متعددی‌ دال‌ بر‌ تأثیر عناصر معدنی‌ بر روی كنترل‌ بیماری‌ گیاهی‌ است و این‌ گزارش‌ها‌ عمدتاً بر روی‌ اثرات‌ كودهای‌ ازتی‌، پتاسیمی‌و روی در روی‌ شیوع‌ و كنترل‌ بیماریها درگیاهان‌ متمركز شده‌اند (Kiraly، 1976؛ Matocha و Smith، 1980؛ Odurukwe و Arene، 1980؛ Perrenoud، 1990؛ Marschner، 1995؛ Koseogglu و Tokmak، 1996؛ ملكوتی، 1375 و 1378؛ غالبی و همكاران، 1379؛ داودی و همكاران، 1380).

سمـر (1375) در تحقیـقـات خـود به ایـن نتیجـه رسیـد در حـالیكه نهال‌های سیب در درون گلدان در تیمار شاهد شدیداً مبتلا به شته بودند و برای مبارزه با شته سه بار سمپاشی گردید، در نهال‌های سیب تیمار شده با مصرف بهینه كود، آثاری از شته نبود و هیچ سمپاشی نیز انجام نگرفت. در تاكستان‌های دشت جوزان ملایر در قطعاتی كه مصرف بهینه كودی اعمال شده بود، علاوه بر افزایش عملكرد و بهبود كیفیت انگورهای تولیدی، اثری از بیماری سفیدك نیز در برگ‌ها مشاهده نشد. این در حالی بود كه در قطعات شاهد (مصرف نامتعادل كود) علاوه بر عملكرد پایین، برگ‌ها زردرنگ و مبتلا به سفیدك بودند
(ملكوتی، 1378).

كیانی (1379) در تحقیقات خود بر روی نقش تغذیه متعادل در افزایش عملكرد بادام در چهارمحال و بختیاری به این نتیجه رسید كه با مصرف بهینه كودی و جایگذاری صحیح كودها (چالكود) در بادام خبری از زرد شدن برگ‌ها و ریزش زودهنگام آنها مشاهده نگردید و برگ‌های بادام حدود یك ماه در پاییز بیشتر در روی درختان باقی ماندند. این در حالی بود كه كنه تارتن در قطعات شاهد شدیداً درختان را تحت تأثیر قرار داده‌اند (شكل 2).

l بیماری آتشك، علائم و عوامل مؤثر بر آن : سابقه‌ شناخت‌ بیماری‌ به‌ بیش‌ از 200 سال‌ می‌رسد اما رسماً این‌ بیماری‌ در سال‌1882 میلادی‌ در كشورآمریكا گزارش و به تدریج‌ در قاره‌های‌ دیگر دنیا این‌ بیماری‌ مشاهده‌ و گزارش‌ شد. در ایران‌ نیز این‌ بیماری‌ برای ‌اولین‌ بار در سال‌1368 در باغی‌ واقع‌ در برغان‌ كرج‌ مشاهده‌ و در سال‌ بعد در دهمین‌ كنگره‌ گیاه‌ پزشكی‌ ایران‌ در كرمان‌گزارش‌ گردید. حدود سه‌ سال‌ بعد بیماری‌ مذكور بشدت‌ در قزوین‌ و سلماس‌ طغیان‌ كرد و از آن‌ پس‌ بتدریج‌ باغهای‌ میوه‌خصوصاً باغهای‌ گلابی‌ مناطق‌ مختلف‌ و برخی از‌ نهالستانهای‌ مهم‌ كشور در استان‌ تهران‌ به‌ این ‌بیماری‌ آلوده‌ شدند كه‌ بطور مشخص‌ می‌توان‌ مناطق‌ آلوده‌ای‌ چون كرج‌، شهریار، دماوند، ابتدای‌ جاده‌ چالوس‌، سلماس‌، خوی‌ و ارومیه‌ در استان‌ آذربایجانغربی‌، تبریز، شبستر، مرند، سردرود، اسكو و آذرشهر در استان‌ آذربایجانشرقی‌، قزوین و بوئین‌زهرا در استان قزوین را نام‌ برد. طریقه‌ ایجاد آلودگی‌ اولیه‌ باغها در ایران‌ مشخص‌ نیست‌ ولی‌ به‌ احتمال‌ فراوان‌از كشورهای‌ همسایه‌ با نهالها و برخی‌ گیاهان‌ زینتی‌ وارد‌ كشور شده‌ است (حسن‌ زاده‌، 1375).

علائم‌ بیماری‌ معمولاً روی‌ گلها در اوایل‌ فصل‌ بهار ظاهر می‌شود. ابتدا گلها حالت‌ آبسوخته‌ و كمی‌ بعد پژمرده ‌قهوه‌ای‌ و سپس‌ برگهای‌ آلوده‌ و بیمار بتدریج‌ به‌ رنگ‌ قهوه‌ای‌ و به‌ حالت‌ پیچیده‌ و چروكیده‌ و به‌ ظاهر سوخته‌ در آمده‌ و مدتها روی‌ شاخه‌ باقی‌ می‌مانند. با توسعه‌ بیماری‌ از محل‌ شكوفه‌ها و برگهای‌ آلوده‌ به‌ سمت‌ شاخه‌های‌ جوان‌، شاخه‌های‌بیمار به‌ سرعت‌ پژمرده‌ و به‌ دلیل‌ سوختگی‌ و خمیدگی‌ بیش‌ از حد قسمتهای‌ انتهای‌ شاخه‌ها حالت‌ شبیه‌ به‌ عصا پیدا می‌كنند. در صورتی‌ كه‌ این‌ بیماری‌ در مراحل‌ اولیه‌ كنترل‌ نشود و درختان‌ آلوده‌ به‌ حال‌ خود گذاشته‌ شوند، باكتری‌ ازشاخه‌های‌ جوان‌ آلوده‌ به‌ سرعت‌ به‌ سمت‌ شاخه‌های‌ بزرگ‌ تا حد تنه‌ اصلی‌ درختان‌ بیمار نفوذ پیدا می‌كند. با نفوذ باكتری‌ به‌ شاخه‌های‌ بزرگ‌ و تنه‌ اصلی‌، علائم‌ پوست‌ مردگی‌ یا شانكر ایجاد می‌گردد. در صورتی‌ كه‌ بدلیل‌ شرایط مساعد بیماری‌، رشد و توسعه‌ شانكرها متوقف‌ نگردد و اندازه‌ شانكرها بطوری‌ بزرگ‌ می‌شوند كه‌ دور شاخه‌ و تنه‌ را احاطه‌ نموده‌و سپس‌ مرگ‌ و زوال‌ كامل‌ درخت‌ آلوده‌ حتمی‌ خواهد بود (حسن‌‌زاده‌، 1375).

برای‌ توسعه‌ بیماری‌ و شدت‌ آلودگی‌، شرایط آب‌ و هوایی‌ نقش‌ بسزایی‌ دارد. به‌ همین‌ علت‌ است‌ كه‌ در برخی‌ ازسالها كه‌ هوا برای‌ رشد و فعالیت‌ باكتری‌ نامساعد است‌، با وجود سابقه‌ آلودگی‌، بیماری‌ چندان‌ در باغها آلوده‌ توسعه‌نمی‌یابد. اما در سالهایی‌ كه‌ رطوبت‌ نسبی‌ بالا و دمای‌ هوا نسبتاً معتدل (بالای‌ دمای‌18 درجه سانتیگراد) است‌، بیماری‌ طغیان‌ می‌نماید. پیشگیری‌ از بیماری‌های‌ باكتریایی‌ كه‌ عموماً برای‌ كنترل‌ آنها سم‌ مؤثری ‌وجود ندارد، از ساده‌ترین‌ و مؤثرترین‌ روشهای‌ شناخته‌ شده‌در دنیا می‌باشد. مدیریت باغبانی، بهداشت باغ‌ها، رقم، استقرار كندوهای عسل در مجاورت باغ‌ها، مدیریت تغذیه گیاهی و آبیاری از عوامل مهم و شیوع و كنترل آلودگی می‌باشد (حسن‌زاده، 1375؛ غالبی و همكاران، 1379؛ داودی و همكاران، 1380).

l نقش تغذیه متعادل در كاهش آلودگی: تغذیه صحیح گیاه یكی از عوامل مهم در بهبود كمی و كیفی محصول به شمار می‌آید. در تغذیه گیاه نه تنها باید هر عنصر به اندازه كافی در دسترس گیاه قرار بگیرد، بلكه ایجاد تعادل و رعایت نسبت میان همه عناصر غذایی از اهمیت زیادی برخوردار است، چرا كه در حالت عدم تعادل تغذیه‌ای با اضافه كردن مقداری از عناصر غذایی نه تنها افزایش عملكردی رخ نمی‌دهد بلكه اختلالاتی در رشد و نهایت افت در عملكرد مطرح می‌شود (ملكوتی، 1378). بعبارت دیگر با عدم رعایت اصول قانون حداقل و یا قانون بازده نزولی تولید كاهش می‌یابد (شكل 3).

جایگاه تغذیه متعادل در شرایط دشوار كه گیاه رو به زوال است اهمیت ویژه‌ای می‌یابد. بطوریكه هنگامی كه ثابت شد غلظت عناصر غذایی خاك كافی و زیاد از حد هم نیست و دلیل اختلال در گیاه نیز نمی‌باشد، متخصص به اثر عوامل محیطی توجه داشته و به اثرات استعمال آنها به عرضه عناصر غذایی در باغ مورد بررسی می‌پردازد كه در این مورد خاص عوامل بیماری باكتریایی آتشك از طریق اختلالات در آوند می‌تواند عرضه عناصر غذایی را مختل نماید (داودی و همكاران، 1380).

عدم توازن مصرف عناصر غذایی باعث افزایش یا كاهش میزان آنها در گیاه می‌شود. به عنوان مثال مصرف بی‌رویه كودهای ازتی موجب افزایش مقدار ازت و كاهش مقدار نسبی پتاسیم، كلسیم و روی در برگ می‌شود كه این امر در نتیجه رقابت بین آمونیم و یون‌های دیگر توسط ریشه است. لیكن هنگامی كه كود ازتی بیشتر بصورت یون نیترات جذب شود، ممكن است مستقیماً با كاتیون‌های فسفات رقابت داشته باشد. در حالیكه كاتیون‌های همراه آن از جمله كلسیم بدلیل بالا بودن این كاتیون در مجموعه تبادلی خاك، در جذب پتاسیم رقابت نموده و در نتیجه در برگ علیرغم آنكه ازت، كلسیم و منیزیم اضافه می‌گردد، فسفر و پتاسیم آن كاهش می‌یابد (ملكوتی، 1378).

Barket و همكاران (1997) نتیجه گرفتند كه وضعیت ازت در درخت گلابی بعنوان اولین عامل در افزایش حساسیت گیاه به آتشك بوده بطوریكه درصد ازت برگ نباید بیش از 2/2 باشد. همچنین اظهار نمودند كه درصد مناسب غلظت پتاسیم و بُر در برگ می‌بایست به ترتیب 8/1 درصد و 50 میكروگرم بر گرم باشند. پتاسیم به روش‌های زیر ممكن است در واكنش گیاه به آفات بیماری‌ها اثر مثبت بگذارد:

1ـ تأثیر مستقیم بر روی عوامل بیماریزا، تكامل، تكثیر، زنده ماندن، قدرت و طول چرخه زندگی با اثر مستقیم بر شدت حمله به میزبان یا تأثیر روی متابولیسم درونی گیاه كه بر روی تهیه غذا برای عامل بیماریزا مؤثر است، با تغییر میكروكلیما از طریق تغییر در رفتار.

2ـ تأثیر بر روی تثبیت عامل بیماریزا و گسترش در درون گیاه ـ از طریق تأثیر بر روی ساختمان‌های گیاه (مثل دیواره سلولی، ضخامت كوتیكول، استحكام بافت) از طریق عمل روزنه.

3ـ تأثیر بر روی توانایی گیاه برای مقابله در برابر حمله آفات یا بیماری‌ها از طریق ترمیم صدمات یا بطور ساده‌تر و مشخص‌تر با بهبود عمومی رشد و عملكرد.

اثرات زیان‌آور یك ماده غذایی در افزایش قدرت عامل بیماریزا، اگر حتی همراه با افزایش قابل توجه در عملكرد محصول باشد كه معمولاً نمی‌باشد، از اهمیت عملی برخوردار نیست. تمامی عناصر غذایی بر روی سلامت گیاه اثر می‌گذارند، اما در این میان ازت و پتاسیم مهم‌تر از همه می‌باشند. بیشتر محققین با این موضوع موافقند كه ازت زیادی مقاومت گیاه را در برابر بیماری‌ها كاهش داده ولی در مقابل پتاسیم زیادی، اثر مثبت در كاهش بیماری می‌گذارد. تعادل بین این دو ماده غذایی مهم‌تر از مقادیر آنها است چرا كه زیادی ازت به پتاسیم (N/K) مقاومت درختان میوه بویژه گلابی را در برابر بیماری‌ها بویژه آتشك كاهش می‌دهد (شكل 4).

شكل 4ـ رابطه نسبت ازت به پتاسیم (N/K) در برگ‌ها و شاخه‌های گلابی با درصد آلودگی به آتشك گلابی (غالبی و همكاران، 1379).

محققین مطالب كاملی درباره تأثیر تغذیه در افزایش مقاومت گیاهان زراعی منتشر كرده و بیان داشته‌اند كه پتاسیم بیشترین تأثیر را بر روی مقاومت داشته و این اثر اغلب در جهت مثبت است بطوریكه مقاومت در برابر بیماری‌های قارچی و باكتریایی به نسبت N/K بستگی دارد. پس پتاسیم اثر مثبتی در افزایش مقاومت دارد و به این معنی است كه پتاسیم در زمانی كه محصول مقادیر بالایی ازت دریافت كرده باشد نسبت به زمانی كه هیچ ازتی دریافت نكرده بود باعث افزایش بیشتر مقاومت محصول می‌گردد. به عبارت دیگر در زمانی كه كوددهی با پتاسیم كافی باشد مقادیر اضافی ازت مقاومت محصول را به میزان كمتری كاهش می‌دهد. پس پتاسیم اثرات زیان‌آور ازت در سلامت گیاه را كاهش می‌دهد. استفاده متعادل از كودها یكی از چند عاملی است كه بر روی سلامت گیاه اثر می‌گذارد، عوامل دیگر عبارتند از آب و هوا (رطوبت)، مصونیت گیاهی، تنوع حساسیت، روش كشت و شرایط خاك (داودی و همكاران، 1380).

تعادل بین ازت و پتاسیم به این معنی است كه از افزایش یا كاهش نسبی هر دو باید اجتناب كرد و این از اهمیت زیادی برخوردار است. بطوریكه سطح كود پتاسیم باید با سطح كود ازتی كاربردی تنظیم گردد. بنابراین تنظیم پتاسیم در حد كفایت در گیاه می‌تواند عامل موثری در كنترل بیماری باشد، بخصوص در مورد خاك‌هایی كه نمی‌توانند پتاسیم كافی را تامین كنند (ملكوتی، 1378).

برای تفسیر نتایج حاصل از تجزیه گیاهی و تشخیص درجه كمبود، كفایت و سمیت عناصر غذایی در گیاه جداولی پیشنهاد شده است كه در زیر جدول حدود عناصر غذایی برای راهنمای تفیسر نتایج تجزیه برگ گلابی توسط ملكوتی و غیبی (1379) ارائه شده است (جدول 1).

جدول 1ـ دامنه تغییرات عناصر غذایی در برگ‌های گلابی (ملكوتی و غیبی، 1379 و ملكوتی، 1381)

اندام مورد آزمایش:

از برگ‌های شاخه‌های جوان

   

زمان نمونه‌برداری:

تیرماه

   

زیاد

مطلوب

كم

عناصر غذایی

%

%

%

 

50/2 >

40/2-20/2

00/2 <

N

20/0 >

18/0-12/0

12/0 <

P

2/2 >

00/2-50/1

50/1 <

K

0/2 >

00/2-50/1

50/1 <

Ca

60/0 >

50/0-30/0

30/0 <

Mg

40/0 >

35/0-25/0

25/0 <

S

 

(میلی‌گرم در كیلوگرم)

   

70 >

50

30 <

B

20 >

20

15 <

Cu

250 >

150

100 <

Fe

100 >

100

50 <

Mn

20 >

5

2 <

Mo

100 >

40

30 <

Zn

كنترل مؤثر این بیماری صرفاً از طریق كنترل تلفیقی (فیزیكی ـ شیمیایی ـ بیولوژیكی) امكانپذیر است. نظر به اینكه بعد ازگل‌ها، شاخه‌های جوان هستند كه حساسیت شدید به آلودگی باكتریایی نشان می‌دهند و باید سعی نمود كه از تحریك بی‌رویه رشد درختان با استفاده از كودهای ازتی فراوان و آبیاری بیش از حد (غرقابی) در فصل بهار خصوصاً در دوره شكوفه‌دهی درختان جلوگیری نمود (شكل 5).

اثر تغذیه عناصر غذایی معدنی بر روی رشد گیاه و محصول معمولاً بر اساس نحوه مشاركت این عناصر در سوخت و ساز گیاه و اثرات آنها بر رشد و عملكرد از طریق تأثیری كه بر روی تغییر الگوی رشد و شكل ظاهری گیاه، تركیب شیمیایی بافت گیاهی می‌گذارد، می‌تواند باعث كاهش یا افزایش مقاومت گیاه به عوامل بیماریزا و آفات شوند. هرچند كه میزان مقاومت، توسط عوامل ژنتیكی كنترل می‌گردد. با اینحال اغلب تحت تأثیر عوامل محیطی قرار می‌گیرد. تغذیه معدنی یكی از عوامل محیطی است كه می‌توان به راحتی در آن دخالت كرد (Lewis و Kenworthy، 1962).

همراه‌ با نفوذ عامل‌ بیماریزا، گسترش‌ و تقسیم‌ باكتریها تا حدود زیادی‌ بدلیل‌ وجود موادی‌ با وزن‌ مولكولی‌ كم در فضای‌ بین‌ سلولی (آپوپلاست) تحریك‌ می‌شود. شدت‌ جریان‌ و ورود این‌ مواد به‌ فضای‌ بین‌ سلولی‌ به‌ تمركز آنها درسلولها و وضعیت‌ پخشیدگی‌ بستگی‌ دارد. وجود این‌ مواد تا حد زیادی‌ بسته‌ به‌ تغذیه‌ معدنی‌ گیاه‌ میزبان‌ دارد. برای‌ مثال‌، وقتی‌ كه‌ پتاسیم‌ ناكافی‌ باشد، غلظت‌ قندها و اسیدهای‌ آمینه‌ در فضای‌ بین‌ سلولی‌ افزایش‌ و در مقابل‌ وقتی‌ كه‌ مقدار ازت‌ در گیاه‌ افزایش‌ یابد، تجمع‌ اسیدهای‌ آمینه‌ و آمیدها نیز افزایش‌ پیدا می‌كند. از طرف‌ دیگر تمركز این‌ مواد در فضای‌بین‌ سلولی‌ تا حدود زیادی‌ به‌ نفوذپذیری‌ غشاء پلاسمایی‌ بستگی‌ دارد. بطور متوسط غلظت‌ اسیدهای‌ آمینه‌ و قند موجود در فضای‌ بین‌ سلولی‌ بافتهای‌ برگها و ساقه‌ها در حدود 1 تا 5 میلی‌ مول‌ است‌ كه‌ این‌ مقدار ممكن‌ است‌ در نتیجه‌كمبود بـُر و كلسیم (كه‌ باعث‌ افزایش‌ نفوذپذیری‌ غشاء پلاسمایی می‌شود) و كمبود پتاسیم‌ (كه‌ باعث‌ جلوگیری‌ از ساخت‌ مواد پلی‌مری‌ در داخل‌ گیاه‌ می‌شود) بالا برود
(Hancock وHuisman، 1981). از طرف‌ دیگر كلسیم‌ نیز یكی‌ از مهمترین‌عناصر معدنی‌ است‌ كه‌ می‌تواند بر روی‌ افزایش‌ مقاومت‌ گیاه‌ میزبان‌ نسبت‌ به‌ عوامل‌ بیماریزای‌ باكتریایی‌ تأثیر بگذارد.با توجه‌ به‌ گسترش‌ بیماری‌ در گیاه‌، دیواره‌ مابین‌ سلولهای‌ گیاهی‌(لاملا) توسط آنزیمهای‌ حل‌كننده‌ پكتین‌ از قبیل‌ پلی‌گالاكتورناز كه‌ توسط باكتریها ترشح‌ می‌شود، حل‌ می‌گردد. در صورت‌ تخریب‌ ساختمان‌ بافت‌، منجر به‌ بروز علائم‌ نرمی و پوسیدگی‌ می‌گردد. سرعت‌ تخریب‌ دیواره‌ مابین‌ سلولی‌ بدلیل‌ وجود كلسیم‌ در پكتین‌، كندی‌ می‌شود به همین دلیل‌ كه مقاومت‌ گیاهان‌ به‌ بیماری‌ پوسیدگی‌ باكتریایی‌ در صورت‌ استفاده‌ از كلسیم‌ در گیاهان‌ مختلف‌ افزایش‌ می‌یابد (Aldwinekle وBeer ، 1976).

از طرف دیگر Erwinia ssp. و Xanthomonas ssp. عوامل‌ بیماریزای‌ باكتریایی‌ هستند كه‌ سبب‌ ایجاد بیماری ‌پوسیدگی‌ می‌شوند. این‌ عوامل‌ بیماریزا معمولاً از طریق‌ زخمهای‌ ایجاد شده‌ بر روی‌ گیاهان‌ وارد بافت‌های‌ گیاهی‌می‌شوند. بنابراین‌ سرعت‌ التیام‌ زخمها از مقاومت‌ گیاه‌ میزبان، بسیار مهمتر است‌. سرعت‌ التیام‌ زخمها در گیاهانی‌ كه ‌مقادیر كافی‌ پتاسیم‌ در دسترس‌ دارند، بیشتر از گیاهان‌ دچار كمبود است. تأثیر تغذیه‌ای‌ عناصر در بیماری‌ آتشك‌ دردرختان‌ گلابی‌ توسط چندین‌ محقق‌ بررسی‌ شده‌ است‌ و مورد نقش‌ مثبت‌ پتاسیم‌ بین‌ آنها توافق‌ وجود دارد، گزارش‌شده‌ كه‌ شیوع‌ بیماری‌ آتشك‌ تا حدود زیادی‌ به‌ میزان‌ پتاسیم‌ در دسترس‌ بستگی دارد و منجر به‌ كاهش‌ این‌ بیماری‌ در درختان گلابی می‌گردد (Keil و Shear، 1972؛ Koseoglu و Tokmak، 1996).

Aldwinekleو Beer (1976) طی‌ بررسی‌ خود در خصوص‌ تأثیر وضعیت‌ تغذیه‌ای‌ گیاه‌ بر روی‌ حساسیت‌شكوفه‌های‌ سیب‌ به‌ آتشك‌، اظهار داشتند درختانی‌ كه‌ مقدار فسفر و ازت‌ زیادی‌ دریافت‌ كرده‌اند بیشترین‌ حساسیت‌ را به‌ آتشك‌ داشته‌اند. Hemaire و همكاران (1990) نتیجه‌ گرفتند كه‌ حساسیت‌ درختان‌ به‌ بیماری‌ آتشك ‌بستگی‌ به نحوه تغذیه‌ معدنی‌ گیاه‌ میزبان‌ و بخصوص‌ به‌ ذخیره‌ ازت‌ دارد و با افزایش‌ مقدار كلسیم‌ در محیط ریشه‌ حتی‌ با ازت‌بالا حساسیت‌ به‌ بیماری‌ كاهش‌ می‌یابد. همچنین‌ در سطوح‌ بالای‌ پتاسیم‌ در محیط با كلسیم‌ همكنش‌ داشته‌ و با كم‌ یازیاد شدن‌ كلسیم‌ میزان‌ حساسیت‌ تغییر می‌نماید. میزان‌ آلودگی‌ از طریق‌ اندازه‌گیری‌ طول‌ ناحیه‌ آلوده (حالت‌ نكروزه‌) در روی‌ ساقه‌ تعیین‌ گردید. Koseoglu و Tokmak (1996) ارتباط بین‌ شیوع‌ آتشك‌ و وضعیت‌ تغذیه‌ای‌درختان‌ گلابی‌ را در منطقه‌آناتولی‌ تركیه‌ بررسی‌ نمودند. در این‌ مطالعه‌ مقدار عناصر غذایی‌ ماكرو و میكرو در نمونه‌های‌ برگ‌ و ساقه‌ درختان‌ آلوده‌ به‌ آتشك‌ مورد تجزیه‌ قرار گرفته‌ و رابطه‌ بین‌ مقدار ازت‌، فسفر ،پتاسیم‌، كلسیم‌، منیزیم‌، آهن‌، روی‌، منگنز و مس‌ در برگها، ساقه‌ها و تعداد شاخه‌های‌ آتشك‌ دار در هر درخت‌ از طریق‌ تجزیه‌ رگرسیونی‌و همبستگی‌ مورد آزمون‌ قرار گرفت‌. از نظر آماری‌ بین‌ شیوع‌ آتشك‌ و مقدار پتاسیم‌ و نسبت‌ ازت‌ به‌ پتاسیم‌ (N/K) در برگها و ساقه‌ها و مقدار منگنز موجود در ساقه‌ها اختلاف‌ معنی داری‌ وجود داشت‌. در برگها و ساقه‌هایی‌ كه‌ مقدار پتاسیم‌آنها بیش‌ از 7/1درصد و منگنز بیش‌ از 33 میكرو گرم‌ در گرم‌ بود، با شیوع‌ كم‌ بیماری‌ آتشك‌، همبستگی‌ نشان‌ داد هنگامی‌ كه‌ نسبت‌ ازت‌ به‌ پتاسیم‌(N/K) كه در حد 1/2 بود تا حدود 1/8 افزایش‌ پیدا كرد، تعداد شاخه‌های‌ آلوده‌ به‌ بیماری افزایش‌یافت. بر اساس‌ تجزیه‌ رگرسیونی‌ مرحله‌ای‌، 3/82 درصد از مقدار كل‌ شیوع‌ بیماری‌ آتشك‌ بوسیله‌ مقدار ازت‌، پتاس‌ و منگنز برگها مربوط بوده‌ است. ولی‌ در ایران‌ تحقیق‌ اصولی‌ در مورد نقش‌ عناصر غذائی‌ در شیوع‌ بیماری‌ آتشك‌بعمل‌ نیامده‌ است‌ به‌ همین‌ دلیل‌ به‌ منظور بررسی‌ تأثیر عناصر غذایی‌ معدنی‌ در كنترل‌ بیماری‌ آتشك‌ گلابی و ارائه‌ راه‌حلهای‌ عملی‌ برای‌ كاهش‌ خسارات‌ ناشی‌ از آتشك‌ به‌ باغها گلابی‌، طی‌ تحقیقی‌ در سال‌88-1377 در كرج‌ این‌ موضوع‌بررسی‌ گردید. در بهار سال 77 باغ گلابی (رقم شاه میوه) آلوده به آتشك با سن تقریبی 22 سال در مشكین‌دشت كرج انتخاب شد. تعداد 20 درخت بصورت تصادفی انتخاب و از هر درخت 10 شاخه نمونه‌گیری گردید كه میزان عناصر غذایی در برگ و شاخه و همچنین درصد آلودگی با روش شمارش تعداد شانكرهای ایجاد شده و محاسبه مساحت شانكر در نمونه‌های مزبور (Koseoglu و همكاران، 1996) اندازه‌گیری شد. در بهار سال 78 مصرف كودهای پتاسیم و ریزمغذی‌ها در قالب طرح آزمایشی كرت‌های یكبار خرد شده (پتاسیم در كرت اصلی و عناصر ریزمغذی در كرت‌های فرعی) مورد بررسی قرار گرفت. هر دو فاكتور در دو سطح عدم مصرف كود و مصرف كود اعمال شدند. برای بررسی میزان آلودگی در درختان مورد آزمایش در سه نوبت اوایل خرداد، اواسط تیر و اواخر مهر نمونه گیاهی تهیه شد. پس از حصول نتایج، داده‌های مربوط به تجزیه عناصر غذایی در برگ و ساقه و همچنین درصد آلودگی نسبت به تجزیه و تحلیل آماری اقدام شد و اثرات زمان (روند آلودگی)، فاكتورهای پتاسیم، عناصر ریزمغذی و اثرات متقابل آنها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد كه ارتباط معنی‌داری بین نسبت غلظت ازت به پتاسیم (N/K) در برگ و ساقه با درصد آلودگی وجود داشته است. بطوریكه حداقل آلودگی (25%) با میزان 6/1-2/1 نسبت N/K در برگ مرتبط بوده است. همچنین حداقل آلودگی (20%) در محدوده 0/2-6/1 نسبت N/K در ساقه قرار گرفت (شكل 4). بطوریكه در مطالعات Koseoglu و Tokmak (1996) نشان داده شده نسبت ازت به پتاسیم در برگ به میزان 2/1 با حداقل آلودگی در ارتباط بود كه با نتایج این تحقیق همخوانی داشت.

روابط رگرسیونی ایجاد شده نشان داد كه ضریب همبستگی معادله، ارتباط بین N/K در ساقه و درصد آلودگی بیشتر از معادله برگ است
(به ترتیب 77 و 47 درصد) كه نشان‌دهنده این است كه تجزیه ساقه‌های آلوده معیار مناسب‌تری نسبت به تجزیه برگی برای ارزیابی وضعیت نسبت N/K در گیاه است (جدول 2).

جدول 2ـ معادلات رگرسیونی و ضرایب همبستگی بین N/K در ارتباط با درصد آلودگی

ضریب همبستگی

(درصد)

سطح معنی‌دار

(درصد)

معادله رگرسیونی

X

Y

47

5

X29/36+X103-9/94=Y

N/K برگها

درصد آلودگی

78

1

X20/48+X178-7/184=Y

N/K شاخه‌ها

درصد آلودگی

غلظت بر حسب mg/kg

همچنین پس از مصرف كودهای پتاسیمی و ریزمغذی‌ها، شدت آلودگی كاهش پیدا كرد، بطوریكه در ابتدای فصل آلودگی 32% بوده و پس ازمصرف توأم‌پتاسیم و ریزمغذی‌ها آلودگی به 16% كاهش یافت(جدول3).

جدول‌3 ـ نقش‌ پتاسیم‌ و ریزمغذیها در كاهش‌ درصد آلودگی‌ در ماههای‌ مختلف‌ سال (میانگین‌)

ردیف

تیمار

زمان

تیمار

اوایل خردادماه

(1378)

اواسط تیرماه

(1378)

اواخر مهرماه

(1378)

1

بدون پتاسیم و بدون میكرو

(شاهد)

b 43/27

a 66/31

a 79/35

2

كود پتاسیمی بدون میكرو

(K)

a 12/31

b 21/22

c 19/20

3

بدون پتاسیم و با میكرو

(Mic)

ab 80/29

a 49/29

b 89/28

4

كود پتاسیمی با میكرو

(K+Mic)

a 87/31

b 46/20

c 38/16

 

34/3= LSD 1%

74/3= LSD 1%

7/4= LSD 1%

7/30%= C.V.

4/9%= C.V.

12/12%= C.V.

بنابراین علی‌رغم اینكه خاك محل آزمایش از لحاظ عناصر غذایی بویژه پتاسیم و ریزمغذی‌ها بر اساس توصیه مؤسسه تحقیقات خاك و آب هیچگونه محدودیتی نداشت، با این حال مصرف پتاسیم و ریزمغذی‌ها توانسته است تأثیر مثبتی بر روی كنترل و كاهش آلودگی بیماری آتشك گلابی بگذارد كه این خود نشان‌دهنده نیاز بیشتر گیاهان بیمار به پتاسیم و ریزمغذی‌ها می‌باشد. همچنین اندازه‌گیری نسبت N/K در اندام‌های گیاهی (برگ و شاخه)، درصد آلودگی از طریق روابط رگرسیونی برآورد و چنین نتیجه‌گیری شد كه با افزایش نسبت N/K، درصد آلودگی افزایش می‌یابد. به عبارت دیگر با مصرف پتاسیم نسبت N/K كاهش یافته و در نهایت آلودگی به بیماری آتشك كاهش می‌یابد.

l پیشنهادها (چه باید كرد؟)

مصرف‌ كودهای‌ پتاسیمی‌ و ریز مغذیها در اولویت‌ تغذیه‌ای‌ درختان‌ گلابی‌ منظور شود.

مقادیر متفاوت‌ از منابع‌ مختلف‌ كودهای‌ شیمیایی‌ در ارتباط با تأثیر گذاری‌ بر روی‌ پیشگیری‌ و كنترل‌ این‌ بیماری‌مورد آزمون‌ قرار گیرد.

در طرحهای‌ مبارزه‌ تلفیقی‌ آفات‌ و بیماریهای‌ گیاهی‌، به‌ نقش‌ توازن‌ عناصر غذایی‌ اهمیت ویژه داده‌ شود.

تغذیه‌ كلسیم‌ بعنوان‌ یك‌ عامل‌ مؤثر در كنترل‌ بیماری‌ آتشك‌ مورد تحقیق‌ قرار گیرد (علی‌رغم‌ آهكی‌ بودن‌ اكثرخاكهای‌ تحت‌ بررسی‌ ممكن‌ است‌ در شرایط بیماری‌ گیاه‌، این‌ عنصر كمتر جذب‌ شده‌ و محلول‌ پاشی‌ كلرور كلسیم‌ دركاهش‌ آلودگی‌ مؤثر باشد).

روش آبیاری غرقابی درباغ‌های گلابی‌بایستی اصلاح وحتی‌الامكان از روش آبیاری تشتكی (حوضچه‌ای)، جوی و پشته و یا موضعی(میكرو)استفاده‌گردد.

با توجه‌ به‌ نقش‌ مدیریت‌ صحیح‌ آبیاری‌ و مصرف‌متعادل‌ كودهای‌شیمیایی و بیولوژیك لازم‌ است‌‌ برنامه‌ریزی‌ صحیح‌آبیاری‌ و مصرف‌ بهینه‌ و متعادل‌ كودها‌ انجام‌ گیرد. بدیهی‌ است‌با اعمال‌ مصرف‌ بهینه‌ كود و آب‌ كمك شایانی‌ به‌ كنترل‌ این‌ بیماری‌می‌گردد.

l سپاسگزاری : بدینوسیله از زحمات كلیه همكارانی كه در تهیه این نشریه، ما را یاری داده‌اند و نیز از سركاران خانم‌ها رحمانی، حدیدی و اسدزاده، آقای مهندس بهزاد رضایی‌فرد و محمودنیا برای تایپ، تنظیم، ویراستاری و تهیه عكس و همكاران خدمات فنی و تحقیقاتی مؤسسه سپاسگزاری می‌نماید.

l منابع‌ مورد استفاده‌:

حسن‌ زاده‌، ن. 1375. بیماری‌ آتشك‌ درختان‌ گلابی‌، سیب‌ و به‌. نشریه‌ فنی‌ شماره‌1، مؤسسه‌ تحقیقات‌ آفات‌ و بیماریهای‌ گیاهی‌، تهران‌، ایران‌.

ملكوتی، م.ج. و س.ج. طباطبایی. 1378. تغذیه صحیح درختان میوه برای نیل به افزایش عملكرد و بهبود كیفی محصولات باغی در خاك‌های آهكی ایران. نشر آموزش كشاورزی، سازمان تات، كرج، ایران.

ملكوتی، م.ج. و م.ن. غیبی. 1379. تعیین حد بحرانی عناصر غذایی مؤثر در خاك، گیاه و میوه. نشر آموزش كشاورزی، سازمان تات، كرج، ایران.

وزیری، ژ. و م.ر. شریعتی. 1377. راهنمای آبیاری باغ‌های میوه. نشریه شماره 37، نشر آموزش كشاورزی، سازمان تات، كرج، ایران.

داودی، م.ح.، ز. خادمی، ع. عبداللهی و م.ج. ملكوتی. 1380. اثر مصرف بهینه كود در افزایش مقاومت گیاهان به بیماری‌ها و آفات. نشریه شماره 204، نشر آموزش كشاورزی، سازمان تات، كرج، ایران.

سمر، س.م. 1377. رفع كلروز آهن درختان سیب از طریق تماس جزیی ریشه با مواد فاقد كربنات كلسیم، رساله دكتری خاكشناسی، دانشكده كشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

كیانی، ش. 1379. تأثیر تغذیه متعادل بر افزایش عملكرد و بهبود كیفی میوه بادام رقم مامایی. رساله كارشناسی ارشد خاكشناسی، دانشكده كشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

غالبی، س.، ع. حسان و م.ج. ملكوتی. 1379. بررسی اثرات پتاسیم و عناصر ریزمغذی در كنترل شیوع آتشك گلابی، مجله علمی پژوهشی خاك و آب، ویژه‌نامه باغبانی، جلد 12، شماره 8، سازمان تات، تهران، ایران.

ملكوتی، م.ج. و س.ج. طباطبایی. 1375. نقش تغذیه مطلوب گیاه در كنترل آفات و بیماری‌ها، نشریه شماره 15، نشر آموزش كشاورزی، سازمان تات، كرج، ایران.

ملكوتی‌، م.ج. 1375. كشاورزی‌ پایدار و افزایش‌ عملكرد با بهینه‌ سازی‌ مصرف‌ كود در ایران‌. نشر آموزش‌كشاورزی‌، سازمان تات، كرج، ایران.

ملكوتی‌، م.ج. 1381. شناخت ناهنجاری‌های تغذیه‌ای درختان میوه (گزارش نهایی)، شورای پژوهش‌های علمی كشور، ریاست جمهوری، تهران،ایران.

ملكوتی‌، م.ج. 1378. روش جامع تشخیص و ضرورت مصرف بهینه كودهای شیمیایی. دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

 

+ تاريخ 89/04/30ساعت 15:8 نويسنده شیوا رضایی |

لکه برگي توت فرنگي : strawberry leaf spot

 

لکه هاي قرمز مايل به ارغواني در روي برگها ظاهر مي شود که مرکزشان خاکستري رنگ است. روي لکه ها هاگهاي قارچ را مي توان مشاهده کرد لکه ها به يکديگر مي پيوندند و فضاي بيشتري از برگ را آلوده مي کنند. اين لکه ها ممکن است بر روي گلها و دمبرگها نيز ايجاد شوند و سبب ايجاد اثرات منفي زياد در توان و قدرت گياه مي شوند عامل بيماري قارچي است که مي تواند زمستان را در خاک سپري کند و در بهار فعاليت خود را آغاز کند، راه مقابله تنها از بين بردن گياهان و برگهايي است که تحت تأثير عامل بيماري قرار گرفته اند.  

+ تاريخ 88/11/24ساعت 15:30 نويسنده شیوا رضایی |

 

عكسهایی دیدنی از برداشت توت فرنگی در مازندرانآفات توت فرنگی

نام آفات : شته ها ، حشرات تف انداز ، سن ها ، کنه های عنکبوتی ، لوله کننده های برگ ، سرخرطومی ها .


آفت کش مورد مصرف :
حشره کش ها :
متوکسی کلر + مالاتیون

زمان سم پاشی :
قبل از شکوفه دهی
درست در زمان شروع ظهور اولین غنچه ها در فصل بهار.

توت فرنگی

 

بطور كلي علائم كمبود عناصر غذايي در گياه توت فرنگي به شرح زير مي باشد :

ازت : برگهاي مسن به رنگ سبز روشن درآمده و در ادامه برگها ، دمبرگها و كلاهك ميوه ها به رنگ مايل به قرمز در آمده و برگهاي جوان برعكس با كمبود ازت سبزتر مي شوند . حد بحراني ازت در برگ توت فرنگي 2.5% و حد مطلوب آن 4%– 2.5% مي باشد .

گوگرد : علائم كمبود گوگرد تفاوت بسيار اندكي با علائم كمبود ازت دارد و تمام برگهاي گياهاني كه داراي كمبود گوگرد هستند ، هم برگهاي جوان و هم برگهاي مسن بطور غيريكنواخت زرد رنگ شده و در مراحل پيشرفته نواحي نكروزه به روي پهنك برگها توسعه مي يابد .

موليبدن : علائم اوليه كمبود بسيار مشابه با علائم كمبود ازت است . با اين حال برخلاف علائم كمبود ازت ، نواحي نكروزه در نهايت مانند كمبود گوگرد در پهنك برگها توسعه يافته و بدنبال آن به طرف كناره هاي بالاتر پهنك گسترش مي يابند .

فسفر : پهنك برگهاي پائين تر به رنگ قرمز مايل به ارغواني در مي آيد . حد بحراني فسفر در برگ توت فرنگي 0.25% و حد مطلوب آن 1% – 2.5% مي باشد .

پتاسيم : قهوه اي شدن و خشك شدن كناره هاي فوقاني پهنك برگها . حد بحراني 1.3% و حدمطلوب 3% - 1.3% پتاسيم در تغذيه توت فرنگي اهميت زيادي داشته و مصرف كافي آن موجب افزايش قند وبهبود مزه ميوه شده و ويتامين ث و قابليت نگهداري آن را افزايش مي دهد.

منيزيم : قهوه اي شدن كناره هاي بالايي پهنك برگ و سپس توسعه يافتن آن به نواحي بين رگبرگي كه اين لكه هاي كلروزه در نهايت به لكه هاي نكروزه تبديل مي گردند . حد بحراني 0.25% و حد مطلوب 1% - 0.25%

كلسيم : سوختگي انتهايي برگ ، پيچيده و چروكيده شدن برگها ، انتهاي شاخسارها قادر به رشد عادي نبوده و برنگ سياه در مي آيند . تشكيل پوشش متراكمي از فندقه ها در بخشي و يا در تمام ميوه كه داراي بافت سختي بوده و مزه اسيدي دارد . حد بحراني 1% و حد مطلوب 2.5% - 1%

بر : علائم كمبود بر و كلسيم در مراحل اوليه رشد مشابه است . هر دو برگهاي جوانتر را تحت تأثيرقرارداده ، چروكيدگي و سوختگي انتهايي را توليد كرده و موجب بدشكلي ميوه مي گردند . كمبود بر سبب كاهش توليد دانه گرده شده ، فضاي بين فندقه ها را كاهش داده و به ميزان زيادي سفتي ميوه را افزايش مي دهد . حد بحراني بر در برگهاي توت فرنگي ppm 25 درحد مطلوب آن 50 – 25 ppm مي باشد .

آهن : زرد شدن و كلروز پهنك برگهاي جوان در حاليه رگبرگها سبزرنگ باقي مي مانند . حدبحراني ppm 50 و حد مطلوب ppm 200-50

روي : كمبود روي را مي توان به سادگي از طريق هاله سبزرنگي كه در امتداد كناره هاي دندانه دار شده پهنك برگهاي نابالغ جوان ظاهر مي شود تشخيص داد . پهنك برگها باريك شده و در كمبود شديد كاملا" كشيده و طويل مي گردند . حد بحراني ppm 20

منگنز : رگبرگهاي اصلي به رنگ سبز تيره باقي مانده و نواحي بين رگبرگي به رنگ سبزروشن تا زرد درآمده و بدنبا‌‌ل آن كناره هاي پهنك برگ بطرف بالا بصورت سطحي مي سوزد . حد بحراني ppm 30

مس : رنگ سبز روشن در پهنك برگهاي نابالغ جوان مشابه با علائم اوليه كمبود گوگرد كه به تدريج نواحي بين رگبرگي و رگبرگها بجز يك پهنا از كناره هاي برگ كه سبز رنگ باقي مي ماند برنگ سفيد در مي آيند . حد بحراني  ppm 5

 عكسهایی دیدنی از برداشت توت فرنگی در مازندران

عكسهایی دیدنی از برداشت توت فرنگی در مازندران
 

 

موقعیت و آب و هوا :

به علت زود بار ور شدن گل های توت فرنگی در بهار باید بوته ها در جایی کاشته شوند که سر مایی دیر رس بهاره به آنها صدمه نزند.

زمین مورد استفاده برای کاشت باید رو به جنوب باشد چون زودتر گرم می شود .

این گیاه به آب فراوان احتیاج دارد مخصوصا در دوره  رسیدن میوه , در غیر این صورت میوه ها کوچک باقی میمانند .

زمان کاشت :

توت فرنگی را از اواخر پاییز که در حال نیمه  خواب است تا اوایل بهار قبل از بیدار شدن گیاه از خواب میتوان جابجا نمود و در محل دیگری کاشت . بنا براین کاشت پاییزه و بهاره آن امکان پذیر است .

در صورتی که کاشت پاییزه باشدمحصول  ,  تابستان سال آینده به دست می آید و اگر گیاه در بهارو قبل از بیدار شدن از خواب زمستانه کاشته شود گل هایی که چند هفته بعد از کاشت روی بوته ظا هر میشود , بهتر است چیده شوند تا گیاه قویی شود .

این بوته ها در بهار سال بعد داده و در تابستان میتوان از آنها محصول برداشت نمود. جوانه های گل در فصل پاییز به کوتاه شدن طول روز به وجود می آیند ولی به علت سرمای زمستانه , گل ها تا فصل بهار ظاهر نمی شود .

مشخصات بوته :  

گیاهی که برای کاشت انتخاب می شود باید عاری از هر نوع مرض ودارایی ریشه های قویی و سالم باشد و ( رنگ ریسشه ها روشن باش . )

ریشه توت فرنگی افشان , ظریف و سطحی است و بیشتر در عمق 20 تا 30 سانتی متر خاک فعالیت می کند .

نوع خاک :

خاک های سبک شنی با مواد غذایی فراوان و زهکشی خوب مناسب کاشت توت فرنگی است .

عملیات تهیه زمین :

اوایل پاییز یا بهار,  زمین را شخم و دیسک زده و سپس ازکود های حیوانی و شیمیایی و مقدار 10 تن درهکتار کود حیوانی پوسیده با خاک مخلوط کرده و تاکید بر آزمایش خاک به مقدار  100 -80 کیلو ازت خالص در سه مرحله , 150-100 کیلو پتاس خالص و 80-60 کیلو فسفر در هکتار استفاده می شود سپس با نحر کن جوی های به عرض 40 سانتی متر و پشته های به عرض 80 سانتی متر ایجاد می کنند .

در سال اول قبل از کاشت , کود فسفر و پتاسه و نصف مقدار کود اوره قبل از دیسک زنی به خاک داده می شود و بقیه کود اوره قبل از گلدهی و بعد از برداشت محصول در دو نوبت به خاک افزوده شده و سپس آبیاری میشود .

طریقه کاشت :

در موقع کاشت خاک باید مرطوب باشد و بلافاصله بعد از کاشت , مزرغه را آبیاری کردو کاشت بوت ها در خاک خشک سبب از بین رفتن تعدادی از آنها می شود . هنگام کاشت باید تمام برگ های پیر بوته های توت فرنگی را قطع کرد و ریشه ها را از هم جدا نمود , سپس اقدام به کاشت کرد . اگر گیاهی زیاد عمق کم کاشه شود بوته به علت خشکی زیاد صدمه می بیند.

 معمولا بوته ها را به فاصله 40 سانتی متر از یکدیگر در روی پشته ها می کارند و به طور تقریبی تراکم بوته در هکتار طبق روش بالا حدود 31250بوته برآورده می شود .

مراقبت های لازم بعد از کاشت :  

1-     پوشاندن خاک به وسیله کاه یا خاک اره موموجب می شود که میوه با خاک به طور مستقیم تماس نداشته باشد و رطوبت خاک نیز به خوبی حفظ شود .

 

بیماری لبه زرد خفیف توت فرنگی (Strawberry mild yellow edge )

این بیماری روی گونه Fragaria vesca ایجاد می شود.

نشانه های اولیه بیماری عبارتند از رو خمشی برگهای تازه روییده  و لکه های کلروزی کوچک روی رگبرگهای ثانویه که به تدریج نشانه های بیماریبیشتر می شود و بافتهای آلوده بتدریج نکروزه می شوند.بافت مردگی بین رگبرگها نیز ادامه می یابد و سرانجام تمام برگ از بین می رود.

این بیماری توسط ویروس لبه زرد خفیف توت فرنگی (Strawberry mild yellow edge virus) ایجاد می شود. این ویروس از گروه پوتکس ویروس است که خمش پذیر است و ژنوم آن ssRNA است.

این ویروس را می توان به روش الایزا و واکنش زنجیره ای پلی مراز ترانکسریپشن معکوس ایمینو کاپچر ردیابی و جدا کرد.

در مزرعه این ویروس توسط شته های Chaetosiphon thomasi، C. fragaefolii و C. Jacobi به روش تکثیری منتقل می شود.

کنترل بیماری :

برای کنترل بیماری با شته و استفاده از مواد عاری از ویروس و همچنین کشت مریستم انتهایی مناسب اند

 

 

+ تاريخ 88/11/24ساعت 15:29 نويسنده شیوا رضایی |


             

                           توت فرنگي   

 
نام علمي : Fragaria sp.و از خانواده Rosaceae و نام انگليسي Strawberry

              توت فرنگی                        
توت فرنگي گياهي است علفي و چند ساله كه بومي جنگلهاي اروپاست و از قرن چهاردهم نوع وحشي آن بواسطه خواص دارويي آن معرفي شده است. در قرن 18 بين دو واريته اروپايي و آمريكايي دو رگ گيري انجام شد و اجداد توت فرنگي هاي درشت ميوه امروزي بوجود آمدند و در زمان صدارت اتابك اعظم توت فرنگي اصلاح شده به ايران وارد شد و در نقاط مختلف كشور كشت شده است. (رقم اتابكي). اخيراً هم ارقام مختلف و متنوعي از آن وجود دارد كه برخي ارقام بهاره و برخي ارقام چهار فصله هستند. ارقام بهاره عبارتند از : اتابكي، آرمو، توري و تيوگا و ... كه مناسب كشت در مزرعه مي باشند. ارقام چهار فصله مناسب كشت هاي گلخانه اي عبارتند از :  كاماروسو، گاويوتا،  سيلوا و ...
                                         گل توت فرنگی

سطح زير كشت آن در ايران حدود 2300 هكتار بوده كه عمده آن در استان كردستان مي باشد. در شهرستان خوانسار كشت مزرعه اي بسيار ناچيز و پراكنده است و كشت گلخانه اي آن حدود 1 هكتار است.
موارد مصرف و خواص دارويي توت فرنگي :
1- مصرف ميوه بصورت تازه خوري، پودر و يخ زده
2- مصارف دارويي از قبيل : رفع تنگي نفس و سرفه هاي خشك، درمان تصلب شرائين، درمان اختلالات كليوي، تقويت قلب، درمان درد مفاصل و روماتيسم، درمان اسهال، كاهش دهنده فشار خون و ...
قسمت هاي مصرفي : ميوه ، برگ ، ريشه
شرايط آب و هوا :
اين گياه در برابر سرما نيمه مقاوم است و نياز سرمايي آن حدود 200 تا 400 ساعت دماي كمتر از 7 درجه سانتيگراد مي باشد و در زمستان اگر روي آن پوشيده شود تا دماي 18- درجه سانتيگراد را تحمل خواهد كرد.
وضعيت آب و خاك :
Ec مناسب آن حدود 1 دسي زيمنز بر سانتيمتر است. از نظر ميزان آب مورد نياز جزء گياهان پر آب است. خاكهاي سبك شني با مواد غذايي فراوان و زهكشي خوب مناسب كاشت توت فرنگي مي باشد. PH مناسب خاك حدود 6 تا 7 را مي پسندد.
روش تكثير :
ازدياد توت فرنگي توسط استولون (رانر) مي باشد بــدين ترتيب كه در بهار يا پاييز بوته هاي جــديد را كه ريشه دار باشند به زمين اصلي انتقال ميدهند. فاصله كاشت بوته ها حدود 40 سانتيمتر مي باشد كه بصورت جوي و پشته اي انجام ميگيرد. تراكم كاشت آن حدود 31250 بوته در هكتار است. در كشت هاي گلخانه اي در مترمربع حدود 6 بوته كشت میشود.         
برداشت :
برداشت توت فرنگي در مزرعه بايستي صبح يا عصر انجام شود و ميوه كاملاً قرمز شده باشد و بايستي بلافاصله پس از برداشت محصول را خنك بسته بندي نموده و به بازار مصرف ارسال كرد.

                             بوته توت فرنگی

در ارقام گلخانه اي هم در طول سال بطور مرتب برداشت انجام مي شود.
عملكرد : ميزان توليد توت فرنگي در شرايط مزرعه اي در ايران حدود 5 تا 7 تن در هكتار است در حاليكه در كشت هاي گلخانه اي (ارقام هميشه بارور) حدود 80 تا 100 تن در هكتار مي باشد.
آفات مهم توت فرنگي :
شته، كنه، سرخرطومي جوانه، زنجره، سن، تريپس، طوقه بر و ...
بيماريهاي مهم توت فرنگي :
لكه برگي، بلايت برگ، سفيدك پودري، پوسيدگي سياه ريشه، پوسيدگي ناشي از بوتريستي، نماتود و ..
كاشت و پرورش نشاء توت فرنگي واريته كاماروسو (يكي از ارقام چهار فصله مناسب كشتهاي گلخانه اي)
كاماروسو يكي از ارقام چهار فصل و بسيار مهم توت فرنگي در جهان است. زود رس و داراي ميوه هاي درشت و سفت ميباشد. وزن متوسط هر ميوه حدود 30 تا 40 گرم است. عملكرد هر بوته 700 گرم در سال است. داراي برگهاي بزرگ و پهن مي باشد. اين رقم مناسب كشت هاي گلخانه اي است .

شرايط عمومي مناسب جهت كشت و پرورش
 درجه حرارت مطلوب در شبانه روز 15 تا 25 درجه سانتيگراد
 رطوبت نسبي بالاي 40 درصد
 خاكهاي شني يا رسي شني با زهكشي مناسب
 كيفيت آب در حد 800 ميكرو موز (حداكثر 1100 ميكروموز)
 اسيديته يا PH  خاك در حد 5/6 تا 5/7
 فاصله بوته ها حدود 40 سانتيمتر بصورت جوي و پشته اي
 تراكم بوته حدود 6 بوته در متر مربع
 مقاوم به آفات و بيماريها مي باشد
 استفاده ازمالچ (خاكپوش) روي بستر كشت جهت جلوگيري از توسعه آفات و بيماريها و علفهاي هرز
 حذف دستكها (رانرها) جهت تقويت ميوه دهي بوته ها
 استفاده از كودهاي كامل (عناصر ميكرووماكرو) در تغذيه گياه
 انجام آبياري مناسب (آبياري قطره اي به منظور كاهش آلودگيها در گلخانه)
 دارا بودن نياز نوري بالاتر نسبت به ساير محصولات سبزي و صيفي گلخانه اي
 در روزهايي كه بيشتر از 13 ساعت نور به آن تابيده شود به جاي گلدهي، ساقه خزنده مي دهد و باردهي آن كاهش مي يابد.براي انجام عمل گرده افشاني و تلقيح بهتر گلهاي توت فرنگي در گلخانه مي توان براي هر 1000 متر مربع سطح زير کشت يک کندوي زنبور عسل در گلخانه قرار داد

                      

+ تاريخ 88/11/24ساعت 14:55 نويسنده شیوا رضایی |

گل رز


نام علمي : Rosa hybrida
نام انگليسي : Rose
گل رز بعنوان ملكه گلها از زمان عهد باستان مورد توجه بشر بوده است. در آن موقع استفاده هاي داروئي آن بيشتر مورد توجه بوده ولي بتدريج كشت و كار آن در باغها گسترش يافت. علاقه و اشتياق انسان به داشتن اين گل در تمام فصول سال باعث گرديد تا توليد آن در گلخانه انجام گيرد. در حال حاضر گل رز يكي از محبوبترين گلهاي جهان است و از لحاظ ميزان توليد در صدر قرار دارد.



صفات مورد پسند گل رز در بازارهاي جهاني عبارت است از:



1ـ شاخه بلند و محكم كه توانايي نگهداري استوار گل را داشته باشد.



2ـ اندازه و رنگ مناسب گل كه مختص رقم مورد نظر است.

3ـ يكنواختي در مرحله برداشت گلها
4ـ عاري بودن گلها از انواع رنگ پريدگي، سوختگي، آفات و بيماريها
5ـ يكنواختي در اندازه شاخه ها
6ـ اندازه، كيفيت، ظاهر مناسب مختص رقم

كشورهاي عمده توليدكننده اين گل عبارتند از : ايالات متحده آمريكا، هلند، انگلستان، كلمبيا،اکوادور، کنیا، آفریقای جنوبی، هندوستان و 000 لازم به ذکر است که تولید در برخي از كشورهاي آمريكایی و آفريقایي با سرعت رو به افزایش است، هر چند که تقریباً تمامی کشورهای دنیا بسته بهتانسیل خود تولید گل رز را نیز کم و زیاد در برنامه های خود دارند.. توليد گل رز در ايران بيشتر به استانهاي تهران، مركزي،اصفهان و خوزستان محدود شده است.
همچنین كشورهاي اروپايي، آمريكا، کشورهای آسیای میانه وژاپن از عمده وارد كنندگان گل رز به شمار مي روند.








مشخصات گياهشناسي :

گل رز متعلق به خانواده گل سرخيان است. اين گياهان در بخشهاي وسيعي از كره زمين پراكنده هستند و از لحاظ نحوه رشد و شكل بوته و توليد گل به انواع رزهاي مينياتوري، پاسيويي، هيبريد چاي، فلورينبدا، درختچه اي، بالا رو و رونده تقسيم مي شوند.
جنس رز دارای 120 گونه می باشد که از مناطق سرد شمالی تا مناطق نیمه گرمسیری پراکنده است. در توليد رزهاي بريدني گلخانه هاي از ارقام هيبريد چاي و فلورينبدا كه توليد گل انتهايي مي كنند، استفاده مي شود. گلهای شاخه بریده را به سه دسته اصلی تقسیم می کنند.
1- hybrid tea: به رزهای تک شاخه ای که قطر گل 9 سانتیمتر یا بیشتر باشد.
2- sweet hearts : به رزهایی گفته می شود که قطر گل کمتر از 9 سانتیمتر باشد
3- رزهای اسپری: حداقل 3 غنچه روی یک شاخه باشد.
در بررسی روند رشد این گروهها در هلند مشخص شده کههیبرید چای در سال 2000 نسبت به 1999 حدود2 درصد افزایش داشت. اما سطح ارقام sweet hearts روبه کاهش است ولی با این وجود برخی ارقام رشد خوبی دارند(Sacha و(Escimo. رزهای اسپری نیز کمتر از 3 درصد تولیدات هلند را در بر می گیرند.

گل رز در تمامي رنگها ديده مي شود و در اين مورد تنها يك استثناء وجود دارد و آن نبود رزهاي آبي است. در انواعي كه توليد گل انتهايي مي كنند (هيبريد چاي، فلورينبدا، پاسيويي، مينياتوري) هر ساله شاخه هاي جديد از جوانه هاي سال قبل رشد مي كنند و بعد از توليد گل در انتهاي شاخه، رشد آن متوقف مي شودو شاخه هاي جديد دوباره از جوانه هاي زيرگل توليد مي شود كه بسته به رقم و شرايط آب و هوايي ممكن است توليد گل بكند يا نكند. برخي از ارقام گل رز دائم گل هستند و گل دهي در آنها در بيشتر مواقع سال انجام مي گيرد ولي بيشتر ارقام در هواي خنك بهار و پاييز گل دار مي شوند. رزهاي گلخانه اي در تمام طول سال قادر به توليد گل هستند و تنها بايد شرايط رشدي مناسب براي آنها فراهم گردد.


مسائل فني كشت رز
بسياري از ارقام رز به دليل داشتن خصوصياتي همچون زيبائي، دوام، فرم گل و شاخساره براي استفاده بعنوان گل بريده مناسبند و از ارقام آن بطور ويژه در شرايط مناسب براي برداشت و مصرف بعنوان گل شاخه بريده استفاده مي شوند. گلهاي شاخه بريده رز به دليل زيبائي و تنوع سالهاست كه در صدر تجارت جهاني گل و گياه قرار دارد و شايد گلفروشي را در جهان پيدا نكنيد كه در ميان گلهاي فروشي خود گل رز را نداشته باشد. از ارقام هيبريد چاي براي توليد گل بريده استفاده مي كنند. با در اختيار داشتن گلخانه مناسب امكان توليد آن در تمام طول سال فراهم است اين گياه چند ساله بوده و تا 6 سال امكان بهره برداري اقتصادي از آن فراهم است. برای تولید گل شاخه ای معمولاً تعداد 7 بوته درمترمربع كشت مي شود و پس از 3 تا 5 ماه از كشت گياهچه اي پيوندي(stentling) به بهره برداري مي رسد. بوته های مادری وارداتی معمولا پیوندی بوده و به دو روشپیوند می شوند یکی به صورت پیوند شکمی که در گیاهان رز نیم ساله( Half year ) که گیاه به صورت ریشه لختبه فروش می رسد انجام می شود و دوم به روش پیوند نیمانیم عمل پیوند انجام می شوند که گیهان حاصله استنت لینگ وروش پیوند استنتینگ نام دارد.

كشت و توليد رزهاي گلخانه اي :
رزهاي گلخانه اي گياهان چند ساله اي هستند كه عمر مفيد آنها براي توليد گل 6 تا 10 سال است. به اين خاطر در انتخاب رقم و آماده كردن خاك و بستر توليد بايد دقت كافي كرد، چون اصلاح و تعويض آنها در طول توليد هزينه دار خواهد بود.


ازدياد :

ازدياد رزهاي گلخانه اي بيشتر از طريق قلمه شاخه است. براي تهيه قلمه گياهان مادري در شرايط مناسب پرورش داده مي شود. تهيه قلمه بعد از بالغ شدن شاخه ها و رسيدن برگها به اندازه نهايي انجام مي گيرد. بخاطر اينكه گياهان مادري در داخل گلخانه در تمام طول سال در حال رشد دائم ستند، بنابراين مي توان در تمام طول سال از آن قلمه هاي برگدار تهيه كرد. قلمه ها با يك تا سه گره برداشت شده و تنها برگ انتهايي نگه داشته مي شود و برگ هاي تحتاني حذف مي شود. ته قلمه ها را مي توان براي ريشه زائي بهتر با پودرهاي حاوي هورمون تيمار كرد. قلمه ها را سپس در داخل بستر ريشه زائي قرار مي دهند كه معمولاً از ماسه، پرليت با يپت ماس و يا تركيبي از آنها مي باشد. پرليت با اندازه دانه هاي متوسط بستر ريشه زائي قابل دسترس و مناسبي است. دماي بين 25 ـ 21 درجه سانتيگرد در محيط بستر (اطراف ريشه ها) باعث ريشه زايي بهتر قلمه ها خواهد شد.
اكنون بيشتر توليدكنندگان رزهاي گلخانه اي در جهان از ارقام پيوند شده بر روي پايه هاي مناسب استفاده مي كنند، پايه Rosa manetti در كشور آمريكا و پايه هاي R. canina و R. indica در كشورهاي اروپايي مرسوم است.
در کانینا در شرایط نور کم وسرما پایه به حالت رکود می رود، پایه های مولتی فلورا نیز قوی بوده و خواب زمستانه ندارند. پایه های مانتی نیز رکود زمستانه نداشته و در آمریکا زیاد استفاده می شود.
از دلایل پیوند متوان به موارد زیر اشاره کرد: رشد و نمو بهتر پیوندک و افزایش قدرت رشد، تحمل اسیدیته و شوری خاک، تحمل رطوبت نسبی خاک و محیط، مقاومت به آفات و بیماریها، افزایش عمر و دوره زندگی گیاه، سازگاری با شرایط محیطی، مقاومت به سرمای زمستانه

كاشت :
توليد رزهاي گلخانه اي در بسترهاي خاكي و يا غير خاكي انجام مي گيرد. بسترهاي خاكي هزينه اوليه پاييني داشته و نياز به مديريت دقيق ندارند در صورتيكه بسترهاي غير خاكي (هيدروپونيك) هزينه احداث بالا تری داشته احتياج به مديريت دقيق و كنترل دائمي دارند. در صورت سرمايه گذاري دائمي و بالا، بهتر است از بسترهاي غيرخاكي استفاده گردد.
در اينجا بسترهاي خاكي معرفي مي گردد. اندازه بسترهاي كاشت به عرض 120 ـ 100 سانتيمتر و به طول حدود 35 متر انتخاب مي شود. عرض مسیر و راهرو ها 80 سانتیمتر، بهتر است بستر كاشت از نوع مرتفع انتخاب شود. در اين حالت بسترها به ارتفاع حدود 40 سانتيمتر بالاي سطح زمين با خاك مرغوب پر مي شوند و 30 سانتيمتر آن داخل زمين قرار مي گيرد. بطوريكه عمق بستر حداقل 70 سانتيمتر باشد. خاك مناسب تركيبي است از 60 درصد خاك لومي با 40 درصد مواد افزودني مثل پيت، ماسه، پوسته بذر، پوست درختان، تراشه چوب، خاك اره، كود دامي كاملاً پوسيده كه موجب اصلاح فيزيك خاك مي گردد. PH بين 5/5 تا 6 محيط مناسبي براي رزهاي گلخانه اي است.
در هر بستر 5 ردیف با فاصله 25 سانتی متر از همدیگر در نظر می گیرند که ردیف وسط حذف و به جای آن سیستم آبیاری قرار می گیرد یعنی در واقع کشت چهار ردیفه می شود. همچنین در روشهای رایجتر از دو ردیف بجای چهار ردیف استفاده می کنند که در صورت عدم وجود سیستم گرمایی مناسب جهت بهبود تهویه، بسترهای کشت 2 ردیفی توصیه می شود.


تغذيه :

در زمان كاشت گياه از كود دهي زياد بايد خود داري كرد. كود بصورت محلول در آب در اختيار گياه قرار مي گيرد. ازت، پتاسيم، منيزيم و آهن بطور منظم در محلول كودي استفاده مي شود، در صورتيكه بر، مس، منگنز، موليبدن بطوردوره اي به محلول كودي افزوده مي شود. نسبتهاي كودي ppm 195: 30: 220 (N:P:K) براي كود دهي رزهاي گلخانه اي مناسب مي باشد
.

ترکیب عناصر غذایی مورد استفاده در هیدرو پونیک رز

Nutrient element
0-6 weeks (mg/L)
6 weeks onwards (mg/L)
Nitrogen-nitrate
139
151
Nitrogen-ammonium
8
8
Phosphorus
37
37
Potassium
180
204
Calcium
137
132
Magnesium
24
26
Sulphur
45
50
Iron
1.45
1.45
Manganese
0.24
0.24
Zinc
0.14
0.14
Boron
0.21
0.21
Copper
0.06
0.06
Molybdenum:
0.05
0.05
K/N ratio
1.08:1
1.21:1





شرايط آب و هوايي مورد نياز كشت
1 ـ دما
از عوامل بسيار مهم در پرورش رز بوده و رابطه نزديكي با شدت نور دارد. گياه بايستي از شرايط دمايي مناسب براي رشد و نمو برخوردار باشد. ارقام و واریته های طبلیعی وقدیمی اين گياه بايستي حداقل به مدت يكماه تحت شرايط رفع نيازدمایی در دماي پايين زير 10 درجه سانتيگراد قرار گيرد. که این نیاز در رزهای شاخه بریدنی جدید وجود ندارد
جدول رابطه درجه حرارت با ميزان توليد كل رز

دماي روز و شب
متوسط دما
روزهاي گلدهي
طول شاخه
توليد ساليانه درمترمربع
16-8
12
105
100-80
80
18-10
14
85
90-70
100
20-12
16
70
85-65
120
22-16
19
60
80-60
140
24-16
20
55
70-50
160
23-22
22
42
60-40
180





در زمينه دما حداقل درجه حرارت تحمل گياه صفر و حداكثر 35 درجه سانتيگراد است. درخصوص تفاوت درجه حرارت شب و روز بهترين تفاوت مربوط به 6 تا 10 درجه است
دماي انتخابي براي رزهاي گلخانه اي با توجه به شدت نور و موقع سال متفاوت است. بطور كلي دماي گلخانه را در شب 16 تا 17 درجه سانتيگراد، در روزهاي كم آفتاب 21 درجه سانتيگراد و در روزهاي با آفتاب زياد 26 تا 27 درجه سانتيگراد انتخاب مي كنند. در اين شرايط دمايي گلها بعد از حدود 48 ـ 40 روز آماده برداشت مي شوند. دمای حداقل خاک 15 درجه است که نبایستی از این دما کمتر شود
2ـ نور
نور نيز از فاكتورهاي محيطي مهم د رتوليد رز است. گياه رز به شدت هاي بالاي نور احتياج دارد. به اين خاطر بهترين گلخانه از لحاظ پوشش، گلخانه هاي شيشه اي است. البته شدت نورهاي خيلي زياد علاوه بر افزايش دماي گلخانه بر روي كيفيت و رنگ گلها تاثير منفي دارد. البته ميزان شدت نور به رقم و درجه حرارت بستگي دارد. در كشورهاي مثل هلند گاهاً به دليل كمي شدت نور در زمستان از نورهاي مصنوعي نيز براي برخي واريته استفاده مي كنند. ولي در ايران بعلت آفتاب فراوان در اكثر استانها نيازي به اين كار نيست. معمولاً ميزان نور مناسب بين 30 تا 55 هزار لوكس متغيير است. ولي در ايران بعلت آفتاب فراوان در اكثر استانها نيازي به اين كار نيست.
3ـ رطوبت نسبي
رطوبت نسبي همان رطوبت است كه در هواي اطراف گياه و محيط گلخانه وجود دارد. اين ميزان رطوبت كه با رطوبت سنج قابل اندازه گيري است در حدود 60 درصد مي باشد. زيادي آن باعث بروز بيماريهاي قارچي مثل لكه سياه، سفيدك مي شود و كمبود آن نيز باعث كاهش رشد گياه و كيفيت محصول مي شود.
4- خاك یا بستر
در محيطهاي كشت خاكي، خاك مي بايستي از نوع سبك لومي شني يا لومي رسي با حاصلخيزي مناسب باشد. خاك بايستي از تهويه مناسب برخوردار باشد اسيديته مناسب خاك نيز بين 7-6 مي باشد. در كشتهاي خاكي، 4-3 تن كود دامي پوسيده را به هر هزار متر مربع اضافه مي كنند و بعد از مخلوط يكنواخت اقدام به كشت پايه هاي رز مي كند. در روشي كشت بدون خاك از بسترهايي نظير پشم سنگ، کوکوپیت يا ليكا و پرليت استفاده مي كنند كه بصورت كشت بستري در بسترهايي به عرض حدود 50 سانتیمتر با دو ردیف و به عمق 30 سانتيمتر كشت انجام می شود البته در روش نسبتا مرسومی هم کشت به صورت گلدانی بر روی سکوهایی به ارتفاع 60 تا 80 سانتیمتر و در گلدان حاوی مواد بستری به صورت تک بوته یا دو بوته کشت انجام می شود . در هر یک از این روشها مطلوب است گیاه ارتفاع مناسبی برای عمل بندینگ از سطح زمین را داشته باشد.

انواع بسترهای هیدروپونیک
- پیت نارگیل: Coconut Peat = Coir Dust
از فراوری پوست میوه نارگیل حاصل می شودکه مراحل آن به قرار زیر است
تجزیه > درجه بندی > خشک کردن > پرس کردن
CEC متوسط تا زیاد دارد، PH برابر 5/4 تا 9/6 است، پایداری آن عالی است، دانسیته حجمی آن پائین است









پشم سنگ Rock wool
از ذوب کردن صخره های بازالت یا برخی مینرالهای دیگر در دمای 1500 درجه سانتیکراد موادی ساخته میشود که مشابه فیبرهای ریز است.
تهویه آن عالی است، نگهداری رطوبت آن خوب است، CEC این بستر پائین است، PH خنثی تا قلیایی با اثر کم در محیط کشت دارد، پایداری بسیار زیاد بوده ودانسیته آن 264 گرم در لیتراست.

پرلیت Perlite
خاکهای آلومینیو سیلیکاتی هستند که حدود1000 درجه سانتیکراد حرارت دیده اند.خصوصیاتی مشابه ماسه ولی سبک را دارند.
حاوی فلوراید است که در بر خی گیاهان حساس نظیر لیلیوم لونگیفلوروم و دراسنا می تواند خسارتزا باشند، نگهداری آب کم و تهویه عالی دارد که این خاصیت با مصرف بسیار بالای آب و مواد غذایی همراه است و از آن به عنوان بستر مناسبی یاد نمی کنند.CEC خیلی کم وPH تقریبا 5/7 دارد. پایداری بسیار بالا بوده و دانسیته حجمی آن 80 تا 120 گرم بر لیتردارد.


رطوبت خاك

اين محصول به رطوبتي متوسط احتياج دارد. در شرايط كشت خاكي بایستي سطح خاك پاي ريشه گياه بين هر دو آبياري خشك شود. تنش رطوبتي نيز به گياه خسارت مي زند.

زهکش:
رزها گیاهانی با سیستم ریشه ای عمیق هستند و آب کافی را در عمق نیاز دارند. زهکش در کشت خاکی رز بایستی تا حد ممکن تا عمق 90-100 سانتی متری خوب باشد. در مناطقی با سطح ایستابی بالا نیاز به لوله زهکشی است که اندازه لوله های زهکشی بسته به بافت خاک است و باید طوری طراحی شود که آب اضافی بستر کشت سریع خارج شود. این لوله ها در ایران با قیمت مناسب تولید می شود. در صورت عدم وجود شیب طبیعی برای زهکش آب باید از پمپ استفاده گردد.




تهويه :
تهويه گلخانه جهت كنترل ميزان رطوبت، آفات و بيماريها و همچنين تامين دي اكسيدكربن مصرف شده در فرآيند فتوسنتز لازم و ضروري است. در گلخانه هاي رز از دريچه هاي سقفي براي تهويه استفاده مي شود.

گلخانه مناسب رز :
سیستم تهویه بایستی بتواند دمای داخل گلخانه را کنترل نماید و تعادل بین دما و رطوبت را تامین نماید. در زمان تهویه از باد مستقیم بر روی محصول باید اجتناب شود. دیواره های جانبی گلخانه باید تا ارتفاع محصول باشد. تهویه و کانالهای مربوط به تهویه باید در بالای ارتفاع محصول قرار گیرد.
•در مواقع بارندگی از خیس شدن گیاه خودداری شود و از چکه کردن پوشش گلخانه ممانعت به عمل آید. ارتفاع گلخانه باید مطلوب و نسبتا زیاد باشد (بیش از5/4 متر) یعنی به عبارت دیگر حداقل 2 متر ارتفاع در بالای گیاه وجود داشته باشد. البته به عنوان اصل کلی گلخانه باید حداکثر جذب نور را داشته باشد. گلخانه های بلندتر ، پهنتر و قویتر بهترند. برخلاف گلخانه های ایران که عمدتاً پلاستیکی است در هلند پوشش گلخانه ها عمدتا شیشه بوده ودر سالهای اخیر از پوشش های اکریلیک نیز استفاده می شود. که عیب شیشه آن است که UV-b عبور نموده و باعث سیاهی گلبرگهای ارقام قرمز می شود. گلخانه های مولتی اسپان ازگلخانه های ونلو به دلیل ثبات بیشتر شرایط وحجم بیشتر هوا مطلوبترند.همچنین نورگیری آنها بیشتر و هزینه احداث آنها سبکتر است. لازم به ذکر است که شیشه های مورد استفاده در هلند در قطعات 2/112 در 150 استفاده می شود در حالی که عرض شیشه در گلخانه های ایرانی کمتر و مقدار قاب بیشتر شده و نور گیری را کاهش می دهد. شیب سقف به زاویه تابش و کثیف شدن سقف بستگی دارد که از 27 درجه در ونلو به 24-22 درجه در واید اسپان کاهش یافته است


خواب زمستانه:

در کشت های مزرعه ای، در نقاطی که شرایط نوری پایین حاکم است و هزینه انرژی بالا است برای گیاه خواب زمستانه(رکود) در نظر می گیرند. برگهای رز تا 5 درجه سانتی گراد زیر صفر تحمل سرمایی دارد و این تحمل به نوع رقم، حمله آفات و بیماریها، بلوغ بافت چوبی، رطوبت هوا، دما و ... بستگی دارد. اما در ارقام کنونی دنیا نیاز سرمایی و خواب زمستانه لازم نیست و در تمام طول سال گل می دهد.
رزهای اسپری کمتر از 3 درصد تولیدات هلند را در بر می گیرند.


ارتفاع از سطح دریا:

بهترین ارتفاع از سطح دریا: 1800 تا 3000 متر


میزان آب مورد نیاز :60 متر مکعب در روز در هکتار




Ph مناسب: در سیستم کشت خاکی اسیدیته مناسب بایستی حدود 5/6 باشد و در کشت هیدروپونیک این رقم بین 5/5 تا 6 است
EC مناسب کمتر از 8/1 است این رقم در سیستمهای هیدروپونیک بسته 7/0 است



بندینگ: عمل خمش تعدادی از شاخه های گیاه را می گویند که با هدف افزایش سطح برگ وافزایش میزان نورگیری صورت می گیرد.در این شکل نوع شاخه و روش انجام آن مشخص شده است.



سیستم های کشت:
در کستهای خاکی دو روش وجود دارد که در روش اول در بستری به عرض 120 سانتیمتر 4 ردیف رز می کاشتند که فواصل روی ردیفها حدود 30 سانتیمتر در نظر گرفته می شد در روش دوم گیاه را در دو ردیف به فاصله 40 سانتیمتر از هم می کارند و سعی می کنند که گیاه مادری ارتفاع لازم را برای عمل بندینگ و جلوگیری از رطوبت زیاد بستر داشته باشد.
در کشتهای هیدرو پونیک مرسومترین روش کشت دو ردیفه است که یا در راکوول (پشم سنگ) یا پرلیت و یا کوکوپیت کشت می شود. در کشت راک وول مهم.لا از راک وول نوع اسلاب ( بلوک مکعبی) استفاده می شود و در کشت کوکو پیت از گلدانهای پنج تا 10 لیتری استفاده می شود که در گلدانهای بزرگ دو گیاه در یک گلدان با هم کشت می شود. در این سیستم بایستی از کوکو پیت بوفیرت شده ( کلسیم دهی شده) استفاده شود تا گیاه بتواند رشد بهتری داشته باشد. در روش کشت پرلیت از یک بستر باریک یا کیسه های کشت(Grow bag) استفاده می شود.



















برداشت :
روشهاي توليد و برداشت رز در گلخانه به دو صورت پيوسته يا دوره اي است. در حالت پيوسته برداشت رزها بطور متوسط هر روز دوبار انجام مي گيرد. در صورتيكه در برداشت دوره اي تمام گلها در يك مرحله برداشت مي شوند و سپس به گياهان اجازه داده مي شود تا براي مرحله بعدي توليد گل بكنند. گلها زماني كه يك تا دو گلبرگ شروع به تا خوردن مي كنند، برداشت مي شوند. از نظر عمر گلدانی، در مرحله ای که 21-40 % غنچه باز شده باشد(مرحله سوم) طول عمر طولانی تری نسبت به مرحله ای که 1-5 % غنچه باز شود (مرحله یک) در پی خواهد داشت.
محل قطع شاخه براي برداشت گل بالاي اولين برگ پنج برگچه اي از پايين شاخه است. در فصل زمستان محل برش بالاي دومين برگ پنج برگچه اي انتخاب مي شود.


تيمار بعد از برداشت :



بعد از برداشت گلها يا به انبار سرد منتقل مي شوند و يا بلافاصله به بازارهاي نزديك حمل مي شوند در صورت انتقال به انبار سرد در دماي 0 تا 10 درجه سانتيگراد (بمدت 1 تا 2 روز) قرار داده مي شوند. در غير اين صورت ته شاخه ها در داخل آب ولرم ( 23 تا 25 درجه سانتيگراد) محتوي مواد دوام بخش گل قرار داده مي شوند. بهتر است رطوبت نسبي محيط بالا و در حد 80 درصد باشد.

عوارض، آفات و بيماريها :
تغييرات شرايط گلخانه مثل تغييرات شديد در دما، كاهش نور و نوسانات رطوبتي مي تواند موجب بدشكلي گلها و كاهش بازار پسندي آنها گردد. لذا كنترل گلخانه و نگهداري آن در شرايط مناسب لازم و ضروري است. كنه ها، تريپس ها و شته ها از مهمترين آفات رزهاي گلخانه اي به شمار مي روند. سفيدك سطحي و كپك خاكستري نيز در شرايطي كه بوته ها مرطوب مي شوند و دما كمي پايين مي آيد، در صورت عدم توجه و مراقبت به سرعت گسترش مي يابد.




OFFline  
+ تاريخ 88/09/05ساعت 10:46 نويسنده شیوا رضایی |

محلولهاي غذايي در كشت هيدروپونيك

الف- نحوه تهيه محلولهاي غذايي:محلولهاي غذايي حاوي حداقل دوازده عنصر غذايي مي باشند که موقع مصرف با آب آبياري رقيق مي گردند. براي دقت عمل، بهتر است ترکيبات و املاح موجود در آب آبياري قبل از اختلاط با محلول غذايي اندازه گيري شود زيرا براي رسيدن به يک محلول استاندارد مطابق با نياز گياه ضرورت ايجاب مي نمايد که عناصر اضافي که در آبياري موجود هستند در طراحي فرمول غذايي منظور شوند.

در محلولهاي غذايي علاوه بر وجود عناصر مورد نياز گياه رعايت دو عامل عمده در طول رشد گياه بسيار مهم مي باشد:

1-PH: PH ميزان درجه اسيدي يا قليايي بودن محلول غذايي مورد مصرف را نشان مي دهد و از درجات حداقل بين صفر تا حداکثر 14 درجه بندي شده است. معمولا بهترين درجه PH براي گياهان در روش کشت بدون خاک بين 5/5 الي 7 مي باشد. اگر PH بالاتر يا پايينتر از اين مقدار شود موجب کاهش رشد و در صورت شدت تغييرات باعث مرگ گياه مي شود، براي تنظيم PH از جمله کاهش آن از اسيد سولفوريک و براي افزايش آن از هيدروکسيد کلسيم ميتوان استفاده کرد.

2- EC:EC  هدايت الکتريکي محلول غذايي يا شوري محلول مصرفي را نشان مي دهد، و حاکي از ميزان غلظت عناصر و بنيانهاي غذايي يونيزه شده است. هر چه غلظت يونها بيشتر باشند جريان الکتريکي بيشتر برقرار شده و عدد EC بالاتري نشان مي دهد و هر چه غلظت عناصر کمتر شود EC کمتري را نشان داده مي شود. تغييرات EC  از صفر تا 25 شماره گذاري شده و معمولا مناسبترين EC کمتر از 2 مي باشد. هر چند ميزان حساسيت گياهان مختلف به شوري متفاوت مي باشد ولي معمولا EC هاي بالاتر از 3 بتدريج بر رشد و کيفيت گياهان اثر منفي خواهد گذاشت. با اين وصف لازم است براي ساختمان محلولهاي غذايي از آبي که EC آن کمتر از 1 مي باشد استفاده نمود، زيرا پس از ساخت محلول غذايي با آب EC آن به نسبت اضافه کردن عناصر غذايي افزايش مي يابد حال اگر آب مصرفي EC معادل 2 داشته باشد پس از اضافه کردن ترکيبات غذايي مظمئنا EC آن بيشتر از 2 و نزديک 3 خواهد شد.

برحسب آزمون و خطاي رشد گياه با توجه به کشت در منزل معمولا آب مصرفي همان آب شرب است که تصفيه شده و شيرين بوده و اغلب داراي EC کمتر از 1 مي باشد.

معمولا محلول هاي غذايي از نظر نياز گياهان باغلظت هاي متفاوت عناصر تهيه مي شود و همين تفاوت غلظت است که تحت عنوان فرمولهاي مختلف محلول غذايي ناميده مي شود چنانچه اين تفاوت ها ديده نشود و خواسته شود که ميزان غلظت عناصر غذايي براي همه گياهان يکسان تنظيم گردد مسلما اين کار صحيح نخواهد بود.

بنابر اين بهتر است با توجه به منابع و تجارب موجود از محلولهاي غذايي معرفي شده به هر گياه استفاده شود.

براي آشنايي علاقه مندان به تهيه محلول غذايي و استفاده از ترکيبات شيميايي عناصر و نحوه محاسبه وزن ملکولي آنها براي تعيين غلظت مختصري به اين موارد اشاره مي گردد:

براي ساخت يک محلول غذايي بايستي از مقدار مختلف عناصر غذايي مورد نياز گياه بخصوص اطلاع کافي داشت، همچنين از نسبت عناصر شيميايي مورد استفاده در فرمول غذايي آگاهي کامل داشت.

براي محلول سازي لازم است به ميزان حلاليت مواد شيميايي مورد استفاده و اينکه ترکيبات شيميايي مورد استفاده تا چه اندازه ناخالصي دارد و آن ناخالصي ها چه مي باشد و تعداد مولکولهاي آب تبلور همراه آن ترکيب چه مقدار است توجه شود.از طرفي به ميزان تاثير متقابل عناصر شيميايي نسبت به يکديگر بايد توجه کافي شود. بعنوان مثال محلول نيترات کلسيم در اختلاط با برخي ترکيبات در حالت ساخت محلول غذايي غليظ دچار واکنشهاي شيميايي شده و ترکيبات جديدي را بوجود مي آورد که قابل استفاده نمي باشد. در اينصورت بهتر است براي ساخت محلول هاي غذايي غليظ، آنها را طي دو مرحله جداگانه A و B آماده نمود و سپس اقدام به رقيق سازي دو محلول در يک مخزن نمود. که در اين حالت آثار ترکيبي بسيار ناچيز، و قابل اغماض است. اين دو محلول غليظ به نامهاي Stock A و Stock B معروف هستند، براي ساخت يک محلول غذايي لازم است ابتدا وزن اتمي کليه عناصر مورد نياز را منظور نمود جدول(1)، آنگاه با مشخص نمودن وزن اتمي کليه عناصر وزن مولکولي يک ترکيب را بدست آورد. بعنوان مثال در مورد So4 Zn وزن مولکولي آن بشرح زير بدست مي آيد.

وزن مولکولي S(32)+O4(16*4)+Zn(65)=161

بدين ترتيب ميزان مواد شيميايي مورد نياز براي تهيه محلول غذايي را به نسبت عناصر موجود در ترکيب فرمول غذايي بدست مي آورند.بديهي است که ميزان ناخالصي ها و مولکولهاي آب موجود در ترکيب بايستي در محاسبات منظور شوند.

جدول شماره 1 – وزن اتمي تعدادي از عناصر که عموما در تهيه محلولهاي غذايي هايدروپونيک مورد استفاده قرار مي گيرد.

وزن اتمي

علايم اختصاري

عنصر

وزن اتمي

علايم اختصاري

عنصر

55

Mn

منگنز

11

B

بر

96

Mo

موليبدن

40

Ca

کلسيم

14

N

ازت

12

C

کربن

16

O

اکسيژن

35

Cl

کلر

31

P

فسفر

59

Co

کبالت

39

K

پتاسيم

64

Cu

مس

23

Na

سديم

1

H

هيدروژن

32

S

گوگرد

56

Fe

آهن

65

Zn

روي

24

Mg

منيزيوم

ميزان عنصر خالص در هر ترکيب شيميايي مساوي وزن اتمي آن با در نظر گرفتن ضريب آن عنصر مي باشد مثلا در ترکيب  So4Znميزان روي 65 گرم و ميزان اکسيژن 64 گرم در هر مولکول گرم سولفات روي مي باشد. براي بدست آوردن يک گرم روي در ترکيب مربوطه از تقسيم وزن مولکولي ترکيب به وزن اتمي روي مقدار ترکيب شيميايي مورد نياز بدست مي آيد 5/2=65/161 يعني به ازاء هر 5/2 گرم خالص ترکيب شيميايي سولفات روي يک گرم روي خالص وجود دارد.اگر اين مقدار سولفات روي در 1000 ليتر آب حل شود بميزان يک ppm (يک قسمت در ميليون) روي خواهيم داشت. در اين ارتباط جدول شماره 2 ميزان گرم مورد نياز ترکيبات شيميايي در 1000 ليتر آب را براي بدست آوردن يک ppm از عناصر مشخص شده نشان مي دهد.

جدول شماره 2 – مقدار مواد شيميايي قابل استفاده (برحسب گرم) در ساخت 1000 ليتر محلول غذايي بمنظور رساندن عناصر غذايي به ميزان يک گرم در هزار ليتر

  دومين عنصر موجود

  مقادير بر حسب گرم در 100 ليتر آب ppm

عنصر غذايي تامين شده

  مواد شيميايي مرکب در ترکيب

 

  4/7

ازت

  سولفات آمونيوم

  کلسيم 1/36 ppm
ازت 0/74 ppm

  6/45
4/7

ازت
کلسيم

  نيترات کلسيم

 پتاسيم 2/6 ppm
ازت 0/38 ppm 

  7/3
2/8

ازت
پتاسيم

 نيترات پتاسيم

 

  6/45

 ازت

  نيترات سديم

 

  2/17

  ازت

  اوره

 فسفر0/8 ppm
پتاسيم1/26 ppm 

  3/53
4/45

  پتاسيم
فسفر

  فسفات منوپتاسيم

  کلسيم 0/6 ppm

  4/78

  فسفر

  سوپر فسفات تريبل

 

 4/8

  کلسيم

  سولفات کلسيم(گيپسوم)

 

  5/64

  بر

  اسيد بوريک

 

  3/91

  مس

  سولفات مس

 

  4/96

  آهن

  سولفات آهن(فرو)

 

  4/05

  منگنز

  سولفات منگنز

 

  10/25

  منيزيم

  سولفات منيزيم(ايپسوم)

 

  1/5

  موليبدن

  تري اکسيد موليبدن

 

  4/42

  روي

  سولفات روي

ب - انواع فرمولهاي غذايي :
در اين مبحث به سه نوع فرمول غذايي از فرمولهاي متعدد رايج و مورد مرف اغلب گياهان اشاره مي گردد. يکي از انها محلول غذايي هوگلند مي باشد. اين محلول غذايي طيف کاربرد وسيعي براي اغلب گياهان بالاخص براي سبزيجات و گلها دارد. و ديگري محلول غذايي اشتاينر است که براي صيفي جات مثل گوجه فرنگي استفاده مي شود. همچنين فرمول غذايي کوپر که براي اغلب گياهان قابل استفاده بوده و در يک شرايط مطلوب محيطي بسيار خوب جواب داده است مورد بحث قرار مي گيرد. بطور کلي مي توان گفت که براي گياهان پر شاخ و برگ از محلول غذايي که داراي ازت بيشتري مي باشد مورد نياز است، در صورتي که گياهان غده اي به فسفر بيشتري در محلول غذايي نيازمندند. اگر چه در استفاده از هر محلول غذايي براي گياه کاشته شده بايستي آثار کمبود عناصر غذايي در علائم مسموميت برخي عناصر را در گياه ملاحضه و تشخيص داد و بر اساس آن ترکيب مناسبي از محلول را بدست آورد.

1- فرمول غذايي هوگلند: اين فرمول غذايي توسط هوگلند و ارنون در سال 1950 در دانشگاه کاليفرنيا ارائه شده و براي کاشت انواع گياهان پرورشي مورد استفاده قرار مي گيرد. در جدول شماره 3 تر کيبات مورد استفاده مشاهده مي گردد.

جدول شماره 3:فرمول غذاي  هوگلند

اسيد موليبديک

سولفات مس

سولفات روي

کلريد منگنز

اسيد بوريک

سولفات منيزيم

منوفسفات آمونيوم

نيترات پتاسيم

نيترات کلسيم

مواد شيميايي

0/02

0/08

0/22

1/18

2/86

439

115

505/5

1181

گرم در 100 ليتر آب

  همچنين علاوه بر مواد فوق وجود يک محلول پايه آهن نيز لازم است. اين محلول پايه شامل 1 گرم عنصر آهن در يک ليتر محلول پايه است. 1 ليتر محلول پايه آهن، براي رقيق سازي در 1000 ليتر اب کافي است.
2- فرمول غذايي اشتاينر: فرمول غذايي ديگر که بيشتر براي کشت گوجه فرنگي استفاده مي شود فرمول اشتاينر است. در جدول شماره 4 ميزان ترکيبات مورد استفاده براي 1000 ليتر آب مشخص مي باشد.

جدول شماره 4: فرمول غذايي اشتاينر

Mo

Cu

Zn

B

Mn

Fe

Mg

Ca

K

P

N

عنصر

0/1

0/2

0/4

1

1-2

3

48

180

304

48

171

گرم در 1000 ليتر آب

3- فرمول غذايي کوپر: اين فرمول غذايي براي پرورش انواع گياهان مورد استفاده قرار مي گيرد ترکيب فرمول آلن کوپر بشرح جدول شماره 5 مي باشد.

جدول شماره 5: فرمول غذايي آلن کوپر

0/8

0/2

0/1

0/3

2

12

50

170

300

60

200

غلظت  گرم در 1000 ليتر

روي

موليبدن

مس

بر

منگنز

آهن

منيزيم

کلسيم

پتاسيم

فسفر

ازت

عنصر شيميايي خالص

 

0/44

0/37

0/39

1/7

6/1

79

513

1003

583

263

ترکيب شيميايي خالص در 1000 ليتر

 

سولفات روي

موليبدات آمونيوم

سولفات مس

اسيد بوريک

سولفات منگنز

کلات آهن E.D.T.A

سولفات منيزيم

نيترات کلسيم

نيترات پتاسيم

پتاسيم دي هيدروژن فسفات

ترکيب شيميايي خالص

 ضروري است پس از رقيق سازي محلول غذايي در 1000 ليتر آب نسبت به اندازه گيري PH و EC آن اقدام تا بتوان محدوده مورد نياز گياهان را رعايت نمود.
4- فرمول غذايي براي آب سبک و سنگين: فرمولهاي غذايي براي آب سبک که داراي املاح کلسيم و منزيم کمتري دارند و آب سنگين که ميزان املاح آن بيشتر است توسط (1991,Popadopoulos) تهيه و بکار گرفته شده. از اين ترکيبهاي غذايي که مختص سيستم هاي چرخشي در NFT مي باشد مي توان براي پرورش انواع گلها و سبزيجات در اوند کشت نيز بکار برد. در جدول 6 فرمول غذايي مصوص آب سبک و آبهاي سنگين ملاحضه مي گردد و چنانچه اب کمي سنگين و حالت بينابيني داشته باشد مي توان در محلول شماره 2 آن بميزان 1/5 کيلوگرم منو پتاسيم فسفات براي 1000 ليتر آب اضافه نموده انگاه ميزان 40 گيلوگرم سولفات پتاسيم را به 30 کيلوگرم در هزار ليتر آب تقليل داد. همچنين از محلول شماره 3 براي تنظيم PH محلول و در صورت لزوم تامين بخشي از نيتروژن و فسفر محلول استفاده مي شود.

جدول شماره 6: کودهاي فرموله شده براي کاربرد در آبهاي سبک و سنگين سيستم NFT

اسيد فسفريک

اسيد نيتريک

محلول
C

نيترات کلسيم

محلول
B

موليبدات امونيوم

سولفات روي

سولفات مس

اسيد بوريک

سولفات منگنز

کلات آهن

نيترات آمونيوم

سولفات منيزيم

سولفات پتاسيم

نيترات پتاسيم

محلول
A

منابع ترکيب

براي 1000 ليتر آب سنگين

24ml(%85)

54ml(%67)

50Kg

10Kg

40Kg

80Kg

0/24Kg

0/4Kg

3/0Kg(15%Fe)

0/6Kg

60Kg

40Kg

80Kg

مقدار

 

اسيد نيتريک

محلول
C

نيترات کلسيم

محلول
B

 

موليبدات امونيوم

سولفات روي

سولفات مس

اسيد بوريک

سولفات منگنز

کلات آهن

سولفات منيزيم

سولفات پتاسيم

نيترات پتاسيم

محلول
A

منابع ترکيب

براي 1000 ليتر آب سبک

 

7/9L(%85)

7/5Kg

 

10Kg

40Kg

80Kg

0/24Kg

0/4Kg

3/0Kg(15%Fe)

60Kg

30Kg

90Kg

مقدار

5- اصلاح محلولهاي بازيافت: با توجه به اينکه در روش آوند کشت آبياري چرخشي است و از محلول بازيافت استفاده مي شودف پاپادوپولوس فرمول ديگري بشرح جدول 7 تنظيم که براي اضافه کردن به محلول بازيافتي مي باشد و براي اين منظور هر ليتر از محلول بازيافت مخصوص آب سبک و سنگين مي توان اختلاط نمود و مورد استفاده قرار داد.

جدول شماره 7: فرمول غذايي براي محلول هاي بازيافت آب سبک و سنگين

روي

موليبدن

منگنز

آهن

مس

بر

عناصر ريز مغذي

منيزيم

کلسيم

پتاسيم

نيتروژن

عناصر اصلي

عناصر

0/09

0/5

1

4/5

0/2

0/4

59

58

490

192

گرم در 1000 ليتر آب

در طول مصرف محلول هاي غذايي استاندارد براي گياهان، در محلول بازيافتي از سيستم که به مخزن اصلي ريخته مي شود ميزان برخي عناصر کم و يا زياد مي شود. براي آشنايي نسبي با ميزان زياد يا کم بودن عناصر و حدود مناسب آنها بطور تقريب از جدول شماره 8 مي توان استفاده نمود.
بهتر است هر از گاهي محلول مورد نظر را به آزمايشگاه فرستاد تا ميزان عناصر مشخص، آنگاه پس از استاندارد سازي مجددا در چرخه مصرف قرار گيرد، هر چند براي سطوح خيلي کوچک آوند کشت در منزل اين اقدامات خيلي اقتصادي نمي باشد. در اين صورت يا محلول مازاد دور ريخته مي شود و يا اگر در چرخه مصرف مجدد قرار مي گيرد فواصل آبشويي را بايستي کوتاهتر نمود.
جدول شماره 8: (غلظت ppm=mg/l )

Zn

Mo

Mn

Fe

Br

Cu

S

K

P

Mg

Ca

N

نوع عنصر

0/05

0/01

0/5

2/0

0/5

0/1

200

100

50

50

100

150

کم

1

0/05

5/0

10

5/0

0/5

1000

400

100

100

500

100

زياد

0/5

0/02

2/0

5/0

1/0

0/2

400

300

80

75

200

250

مقدار مناسب

پس از آماده سازي محلول هاي غذايي لازم است از نياز گياهان به ميزان محلول غذايي در مراحل مختلف رشد اطلاع داشت. علاوه بر آن 4 عامل ديگر در ميزان مصرف محلول هاي غذايي بشرح زير تاثير گذار مي باشد:
1- دما: چنانچه دما از حدود مورد نياز بالاتر رود علاوه بر مصرف بيشتر محلول غذايي توسط گياه، مقدار بيشتري از آب محلول غذايي نيز تبخير مي گردد.
2- ميزان سطوح برگها و تعداد انها: هرچه سطح برگها  افزايش يابد ميزان مصرف محلول غذايي بالاتر مي رود.
3- ميزان سطح تماس محيط مرطوب بستر کاشت با هواي آزاد: بديهي است هر چه سطح تماس بيشتر باشد تبخير نيز بيشتر ي شود. که ممکن است به دو صورت باشد يکي افزايش سطح بستر مرطوب با هواي آزاد و دوم عدم استفاده از ليکا يا ماسه هاي درشت به عنوان پوشش بستر هاي مرطوب.
4- جنس شبکه هاي نگهدارنده بستر کاشت: که بعنوان مثال اگر از جنس سفال باشد مصرف محلول بالاتر مي رود.
علاوه بر مسائل فوق بايد توجه نمود که گياهان هميشه بخشي از عناصر غذايي را جذب مي نمايند و بخشي ديگر بصورت نمک در پاي ريشه ها باقي مي ماند که بمرور باعث تجمع نمک ها در بستر کاشت مي شود. توصيه مي گردد بطور متوسط هر يک تا دو هفته يکبار محيط کشت آبشويي شود. در مواقعي که مصرف بالاتر رود يا سطوح تبخير زياد باشد و يا محلول بازيافتي مجددا مورد استفاده قرا گيرد فواصل زماني بين دو آبشويي بايد کوتاهتر گردد. اين اقدام در آوند کشت زحمت زيادي ندارد و فقط دهانه مکش پمپ در يک ظرف آب تنها گذاشته مي شود و پس از چند دقيقه شستشو و جمع اوري آب خروجي مجددا چرخه محلول غذايي برقرار مي گردد.

 

+ تاريخ 88/09/02ساعت 12:0 نويسنده شیوا رضایی |

 

كودهاي ارگانيك تجاري
هنگامي كه بازيافت مواد غذايي به صورت سيستميك انجام مي گيرد به مقداري كود ارگانيك از خارج احتياج است كه آنها مي توانند بعنوان مكمل در بازيافت مواد غذايي و همچنين بعنوان يك جايگزين بكار روند. منابع  با ارزشي از مواد مغذي و مواد ارگانيك وجود دارد كه مي توانند بكار برده شوند. مخصوصاً اگر قيمت آن پايين باشد. اغلب كودهاي ارگانيك تجاري از ضايعات فرايندهاي كشاورزي يا ضايعات صنايع غذايي بدست مي آيد. كودهاي تجاري بايد بطور دقيق بر طبق مواد غذايي و مواد سمي و قيمت آن انتخاب شوند. اين كودها بهترين مخلوط با بقيه مواد ارگانيك در مزرعه هستند (شامل كود مزرعه) كه بعنوان كود كمپوست يا توليد بيوگاز استفاده مي شوند و آن چنان كود متعادلي هستند كه از مدتها قبل مزارع بكار برده مي شدند. استفاده از كودهايي با قيمت بالا در صورتي بكار برده مي شوند كه داراي عايدي بالا و مطمئني باشند.


 كودهاي ارگانيك مايع
گياهان مي توانند مواد مغذي را 20 برابر بيشتر و سريعتر از طريق برگ‌ها جذب كنند نسبت به هنگامي كه اين مواد را در خاك بكار بريم. بنابراين كود مايع را مي توان براي كمبودهاي موقتي گياه بكار برد.
در كشاورزي ارگانيك استفاده اصلي از كود مايع براي تحريك رشد طي فصل رشد انجام مي گيرد. هنگامي كه جذب مواد غذايي از طريق ريشه انجام نمي گيرد.
كود مايع از كودهاي مزرعه يا مواد گياهي ساخته مي شود. (درخت چاي يا فضولات آبدار) مواد غذايي غني، در آب به مدت چندين روز يا چندين هفته جهت تخمير حل شده. تكان دادن دائمي باعث فعاليت بيشتر ميكروب‌ها مي شود. مايع بدست آمده مي تواند بعنوان كود برگي يا در خاك بكار برده شود.


كودهاي معدني
كودهاي معدني كه در كشاورزي ارگانيك استفاده از آن جايز نيست بايد پايه آن سنگ‌هاي طبيعي زمين باشد. با توجه به توصيه هاي ارائه شده مي توانند آنها را بعنوان مكمل كودهاي ارگانيك بكار برد. اگر محتويات مواد معدني آنها به راحتي قابل حل در آب باشد زندگي خاك را تخريب كرده و باعث عدم تعادل مواد غذايي مي گردد. در بعضي از موارد كودهاي معدني از نظر اكولوژيكي يعني طريقه جمع آوري، حمل، مصرف انرژي و همچنين از بين برنده عادت هاي طبيعي جاي سوال دارند.

+ تاريخ 88/04/06ساعت 20:22 نويسنده شیوا رضایی |

كود ارگانيك و ارزش آنها
كودهاي ارگانيك شامل مواد غذايي هستند كه از گياهان يا حيوانات مشتق شده اند.متاسفانه اغلب منابع غذايي آنها بخوبي تخمين زده نشده.
در كشاورزي ارگانيك، كودهاي ارگانيك نقش بسيار مهمي را در تغذيه گياهان بازي مي كنند.
استفاده از كودهاي محوطه مزرعه غالباً فراموش مي شود. ذخيره و كاربرد كودهاي مزرعه در خيلي از موارد مي تواند تقويت شود.
استفاده از كودهاي معدني در كشاورزي ارگانيك محدود است
+ تاريخ 88/04/06ساعت 20:19 نويسنده شیوا رضایی |

زنبور تریکوگراما   حشره ریز  و  ظریفی است که  حدود یک میلیمتر طول داشته و متعلق به خانواده ای از زنبورها   تحت   نام  Trichogrammatidae  می باشد .  این خانواده  از  زنبور ها  به طور کلی  پارازیتوئید ( انگل ) تخم بویژه  پروانه ها  می باشند که  تعدادی  از  این پروانه ها جزء آفات مهم  و  اصلی محصولات کشاورزی هستند و هر ساله کشاورزان و باغداران را وادار به مبارزه بر علیه آنها می نمایند .  این زنبورها به واسطه پنجه پای  سه بندی  به راحتی  قابل تشخیص بوده و  به واسطه  اینکه  تخمهای انگلی شده ( پارازیت شده  ) توسط این زنبور ها پس  از چند روز سیاهرنگ می شوند ،  در شرایط صحرایی براحتی قابل تشخیص و جمع آوری می باشند . 

                                    

+ تاريخ 87/11/21ساعت 12:55 نويسنده شیوا رضایی |